Deneyimli ya da deneyimsiz bütün yatırımcılar hata yapmaya açıktır. Bu yazıda yatırımcılar tarafından en sık yapılan hatalar derlenmiştir. Bu listeyi gözden geçirerek ileride yapacağınız bazı yatırım hatalarına karşı önlem alabilirsiniz.

Yatırımcı Hataları: 

Yatırımcı hatalarının bir çoğu teknik bilgi eksikliğinden, psikolojik faktörlerden veya üçüncü kişiler tarafından yapılan yanlış yönlendirmelerden kaynaklanmaktadır. Bu hatalara düşmemek için önceden bilinmesi gereken, en sık yapılan 10 yatırımcı hatası özetlenmiştir. Yatırımın bir süreç olduğunu bilmeli, yaptığınız hataları not almayı ve ileride bu hatalardan dersler çıkarmayı unutmamalısınız:

1. Yeterli Teknik Donanıma Sahip Olmamak:

Yatırım bir karar verme sürecidir. Çoğu zaman da oldukça hızlı karar verilmesi gerekir. Bir karar verme sürecinde size yardımcı olacak araçlara sahip değilseniz hata yapma riskiniz yüksek demektir. Hisse senedi, döviz, emtia ya da gayrimenkul piyasası farketmeksizin yatırım yaptığınız alanla ilgili en azından temel bilgileri öğrenmeli ve araştırmalısınız.

Örnek vermek gerekirse; hisse senedi yatırımı yapmak isteyen bir yatırımcının hisse senedi piyasasının işleyişini, kar dağıtımı, sermaye arttırımı gibi kavramları bilmesi, temel düzeyde bilanço okumayı, temel analiz rasyolarını öğrenmesi ve yine temel düzeyde de olsa teknik analiz bilgisi edinmesi gerekmektedir.

Bilgi seviyesinin artması güven duygusunu geliştirerek sizi üçüncü kişilerin tavsiyelerine mahkum olmaktan kurtarır.

2. Üçüncü Kişilerin Fikirlerine Göre Hareket Etmek:

Ülkemizde oldukça sık rastlanan bu durumun nedeni aslında bir önceki maddeyle ilişkilidir. Piyasa hakkında tartışmalar yapmanın, kişilerle bilgi alışverişinden bulunmanın normalde bir zararı yoktur. Bu konuda kendinize güveniniz varsa, gerekli bilgi ve donanıma sahipseniz bu görüşlerden yararlanabilir, dersler çıkarabilirsiniz. Fakat çoğu zaman "çok uzman biri söyledi, kesin yükselecek" gibi hikayeler ile kulağınıza gelen yatırım tavsiyelerine inanarak yatırım yapmak sizi oldukça zarara sokabilir. Burada ilginç olan ise yatırımcıların ne iş yaptığını, bu analizleri nasıl yaptığını, ya da adını dahi bilmedikleri kişilerin söylemlerine dahi inanmalarıdır.

Siz siz olun gerek yakın tanıtığınız bir kişi olsun, gerek "uzman" ünvanı olan birisi olsun, gerekse hiç tanımadığınız bir yerden kulağınıza gelen bir bilgi olsun mutlaka temkinli davranın. Kendi kararlarınızı kendiniz vermeye başladığınızda yatırımlarınızın daha başarılı olacağına emin olabilirsiniz.

Ek olarak uzmanlık belgesi (SPK Lisansı vb.) olmayan kişilerin bu tür yatırım tavsiyelerinde bulunmaları kanunen yasaktır.

3. Gazete Haberlerinden Çok Fazla Etkilenmek:

Unutmayın ki gazetede çıkan haberleri en son siz duyuyorsunuz. Önemli haberler özellikle büyük piyasa oyuncuları tarafından sizden önce öğrenilmektedir. Bunun dışında gazetelerin görevi çarpıcı başlıklar atmak ve haberlerinin okunmasını sağlamaktır. Bu nedenle gazete haberlerinden fazlasıyla etkilenerek önceden oluşturduğunuz yatırım planınızı aniden değiştirmeyin.

Gazete haberlerinin bir diğer etkisi de bazı şirketleri çok popüler göstermeleridir. Bir şirket ya da onun ürettiği bir ürün her gün renkli sayfaları süslüyor size oldukça popüler geliyor olabilir, bu şirketi adeta "para basıyor" sanarak yatırım yapıyorsanız dikkat edin! Şirketlerin performansı gazetelerde değil mali tablolardadır. Yatırım yapmadan önce şirketin gerçek mali durumunu mutlaka inceleyin!

4. Aşırı Özgüven Sahibi ya da Özgüvensiz Olmak:

Yatırımlarınızın başarılı olması için mutlaka ölçülü bir özgüvene sahip olmanız gerekir. Doğru verilen kararlar ve yüksek maddi getiri kişileri yenilmez ve uzmanlaşmış hissettirebilir. İşte bu aşırı özgüven noktasına geldiyseniz artık hata yapmanız kaçınılmaz! Çok büyük fonların oldukça deneyimli yöneticilerini bile esir alan bu psikolojiye girmemelisiniz. Kararlarınızı her zaman tekrar gözden geçirerek almalısınız.

Aşırı özgüven kadar özgüvensiz bir şekilde yatırım yapmak da zarara neden olabilir. Yatırımın amacı kar etmek, ve gelirleri düzenli bir şekilde arttırmaktır. Aldığınız yatırım kararından emin değilseniz ve zarar edeceğinize inanıyorsanız mutlaka zarar edeceksiniz demektir! İlk önce kazanç sağlayacağınıza inanmalısınız. Özgüvensizliği yenmenin yolu ise deneyim kazanmak ve bilgi seviyenizi arttırmaktır.

5. Portföy Oluşturmamak:

"Yumurtaları aynı sepete koymak" sözünü duymayan kalmamıştır. Portföy yapmak da riski dağıtmak, tüm sermayenizi aynı yatırım aracında ya da sektörde değerlendirmemek, birbirine zıt yatırım araçları ile yatırımınızı koruma altına almak anlamına gelmektedir.  Riski düşük ve getirisi yüksek portföy alternatifinin tespit edilmesi önemlidir.( Portföy yönetimi ile ilgili yazıları takip ederek bu alanda kendinizi geliştirebilirsiniz)

6. Yeterli Sermayeye Sahip Olmadan Yatırım Yapmak:

Küçük yatırımcı sözü bireysel yatırımcıyı tanımlamak için kullanılmaktadır. Buradaki küçük kelimesi toplam sermayeyi de ifade etmektedir. Küçük sermaye ile yatırım yapılabilir fakat bunun da bir ölçüsü vardır. Yatırım sermayeniz ile getiri beklentiniz arasında bir denge bulunmalıdır. Çok büyük kar beklentisi daha fazla risk demektir. Piyasanın beklentinizin tersine dönmesi durumunda sermayeniz bir anda eriyebilir ve piyasanın dışında kalırsınız. Özellikle Forex, vadeli İşlemler gibi kaldıraçlı piyasalarda düşük sermaye ve yüksek kaldıraç kullanılması küçük bir ters hareket ile bir anda sermayenizin tamamını kaybetmenize neden olabilir.

Piyasanın ana kuralı devamlılıktır. Tüm kararlarınızın karla sonuçlanması olanaksızdır, karlı yatırım kararları için devamlılığı sağlayacak sermaye ile yatırım yapmalısınız.

7. Zararı Kesememek, Karda Duramamak:

Bir yatırımcı ne kadar zarara dayanabileceğini, ne zaman zararı kesmesi gerektiğini bilmelidir. Zararda olmak psikolojik açıdan zor bir durumdur, yatırımcı hep zarardan çıkacağını düşünür. Hatta ilave alışlar yaparak maliyetini düşürmeye çalışır. Piyasaya karşı durmak ve piyasa ile inatlaşmak zararın büyümesine neden olabilir. Karda olmak da yatırımcının daha fazlasını istemesine neden olur, fakat kar cebinize girdiğinde kazanılmış sayılır.

Bu tür hatalardan korunmak için uygulanabilecek en doğru yaklaşım yatırımın ilk adımında kar hedeflerini ve zarar kesme noktalarını belirlemektir. Bu yöntem ile piyasanın iniş ve çıkışlarında oluşan stresli ortamda karar almak zorunda kalmamış olursunuz.

8. Teknolojiye Ayak Uyduramamak:

Finans piyasalarında kullanılan teknoloji gün geçtikçe gelişmektedir. Eskiden kağıtlarla verilen emirler daha sonra telefonlara, epostalara dönüşmüştür, şimdi ise anında emir göndermeyi sağlayan programlar mevcuttur. Bu programlar dışında günlerce çalışarak oluşturulabilecek verileri bir kaç saniyede oluşturan analiz programları da oldukça yaygındır. Bu gelişmelerin gerisinde kalmak günümüz hızlı piyasasında yatırımcıyı yavaşlatır, rakiplerin gerisinde kalmak kaçınılmazdır. Teknoloji yatırım maliyetlerinizin düşmesine yardımcı olacaktır.

9. Maliyetleri Kontrol Edememek:

Yatırım performansı net getiri üzerinden hesaplanmaktadır. Bu durumda alım satım için ödenen komisyonlar ve vergiler karınızı azaltan faktörlerdir. Küçük görünen komisyon oranları uzun vadede oldukça yüksek bir gider kalemi oluşturur. Aynı şekilde vergi doğuran ya da yasal olarak daha düşük vergi ödemenizi sağlayan şartları da mutlaka bilmelisiniz. Özet olarak komisyon oranlarını olabildiğince düşük tutmaya çalışmalı ve vergi mevzuatına hakim olmalısınız.

10. Çok Kısa Vadeli Düşünmek:

Yatırım vadesi kısaldıkça daha güçlü ve donanımlı rakiplerle karşı karşıya geldiğinizi bilmelisiniz. Kısa vadeli yatırım yapmak, hızlı para kazanmak cazip görünüyor olabilir fakat işin aslı farklıdır. Kısa vadeli yatırımlarda başarılı işlemlerin sürekliliğini sağlamak oldukça zordur. Kısa vadede bilgi akışı ve volatilite çok yüksektir. Ek olarak piyasayı daha sık takip etmeniz, daha hızlı olmanız, daha fazla sayıda alım-satım kararı vermeniz gerekir. Bu da hata olasılığını artırır.

Bu işi profesyonel olarak yapmayan yatırımcılar için yatırım vadesini uzatmak esastır. Vade uzadığında kar oranının yükseldiği, ekonomideki gerçekler ile piyasa koşullarının daha fazla örtüştüğü görülecektir.

Yukarıda yatırımcıların en sık yaptıkları 10 hata özetlenmiştir. Bu liste daha da genişletilebilir. Yatırımcının başarısı kendisini ne kadar tanıdığıyla doğru orantılıdır. Zaman zaman çok deneyimli yatırımcıların bile bu listedeki basit hataları yaptıklarını unutmayın.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).