Hisse senetleri (Pay senedi) sahibine ortaklık hakkı veren ve ikincil piyasalarda alınıp satılabilen menkul kıymetlerdir. Alıcı ve satıcının hisse senedi için uygun gördüğü bir fiyat seviyesi bulunmaktadır ve hisse senedi fiyatı hisse senedine biçilen değerdeki değişime göre artış ya da azalış göstermektedir.

Piyasayı oluşturan da hisse senetleri için biçilen değerler arasındaki görüş farklarıdır. Her bir piyasa oyuncusunun aynı hisse senedi ile ilgili "gerçekte olması gereken değer" tespiti farklı olabilir. Değer tespiti ile ilgili olarak; hisse senedi değerlemesi ve değerleme tekniklerine geçmeden önce "Hisse senedi değeri ne anlama gelmektedir, kaç çeşit değer kavramı vardır ve bu değer kavramlarının birbirlerinden farkları nelerdir?" gibi soruların cevaplanması büyük önem taşımaktadır.

Aşağıda firma değeri ve hisse senedi değeri için kullanılan çeşitli kavramlar özetlenmektedir;

Nominal Değer: İtibari değer olarak da kullanılmaktadır. Hisse senetleri ve tahvillerin üzerinde yazılı değerdir. Hisse senedi nominal değeri, bir işletmede toplam sermayenin belirlenmesi ve kayıt altına alınması için gereken muhasebe işlemleri için kullanılmaktadır. 

Nominal değer bir hisse senedinin piyasada alınıp satıldığı değeri göstermez, hisse senedi nominal değerin altında ya da üzerinde bir fiyattan alınıp satılıyor olabilir. Hisse senetleri için nominal değer genellikle 1 TL'dir. Nominal değer sabittir, değişmez. Ekonomide kullanılan nominal kavramı ile finansta kullanılan nominal kavramı arasında fark vardır. Ekonomide nominal, belirli bir yıla ya da döneme ait, enflasyonla düzeltilmemiş veri anlamına gelmektedir.

İhraç Değeri: Emisyon değeri olarak da kullanılmaktadır. Hisse senedinin ilk ihracı sırasında halka arz fiyatıdır. Hisse senetlerinin ihraç fiyatı ile nominal değeri arasındaki fark emisyon primi olarak adlandırılır. Payları borsada işlem gören, halka açık işletmeler belirli şartlara bağlı olarak nominal değerin altında hisse senedi ihraç edebilirler, borsada işlem görmeyen halka açık işletmelerin hisse senedi ihraç fiyatı nominal değerin altında olamaz.

Defter Değeri: Muhasebe değeri ya da özsermaye değeri olarak da bilinmektedir. Bir hisse senedinin defter değeri ise özsermaye toplamının hisse senedi sayısına bölünmesiyle hesaplanır. Ödenmiş sermaye, hisse senedinin nominal değeri ile hisse senedi adedinin çarpımıdır, nominal değer 1 TL ise hisse senedi sayısı ödenmiş sermayeye eşittir diyebiliriz.  Özsermaye, bir işletmenin aktif toplamından borçların çıkarılması ile hesaplanmaktadır. 

Defter değeri oldukça önemli bir karşılaştırma kriteri olup, PD/DD oranı olarak bilinen (piyasa değerinin defter değerine oranı) değerleme yönteminde kullanılmaktadır.

Net Aktif Değeri: Bir işletmenin aktif değeri, varlıklarının toplam değeri anlamına gelmektedir. Net aktif değer ise işletme varlıklarından borçların düşülmesi sonucunda elde edilen net tutardır. Özetle, işletme varlıklarının tamamının satılması ile elde edilecek gelirden işletme borçlarının ödenmesi sonucunda geriye kalacak bedeldir. İşletme varlıkları ve borçlarının defter değerleri ile piyasa değerleri arasında farklar bulunması normaldir, bu durumda muhasebe değerleri güncel piyasa değerlerine göre düzeltilmektedir. Bu yöntem, işletmenin minimum değerinin tespitinde kullanılmaktadır.

Özetle net aktif değeri, varlıkların ve borçların piyasa değerinden hesaplandığı bir bilançodaki özkaynak tutarıdır.

Tasfiye Değeri: Tasfiye bir işletmenin kapanması ve faaliyetlerine son vermesi anlamına gelmektedir. Firmanın tasfiye değeri, tüm varlıkların satılarak nakde dönüştürülmesinden sonra elde edilen gelirden borçların ödenmesi sonucunda kalan bedeldir. Likiditasyon değeri olarak da bilinmektedir. Net aktif değere benzer görünse de tasfiye aşamasındaki bir işletmenin, satışın zorunlu ve acil olması nedeniyle, varlıklarının normal piyasa koşullarının çok altında fiyatlandırılacağını unutmamak gerekir. Tasfiye değeri bir işletme için belirlenen en düşük değer olarak yorumlanmaktadır. 

Piyasa Değeri: Hisse senetlerinin piyasada arz ve talebe bağlı olarak alınıp satıldığı bedeldir. İlgili hisse senetleri borsada işlem görüyorsa piyasa değeri aynı zamanda borsa değeri olarak adlandırılmaktadır. Bir firmanın borsa değeri (piyasa kapitalizasyonu), hisse senedi fiyatı ile hisse senedi sayısının (ödenmiş sermaye) çarpımına eşittir. Burada önemli bir noktanın altını çizmek gerekir; borsa değeri de çoğu zaman işletmenin olması gereken değerini yansıtmayabilir.

Gerçek Değer: Hisse senedinin olması gereken değeridir. Gerçek değer işletmenin gelecekte gelir yaratma potansiyeli ile yakından ilgilidir. Yatırımcıların en çok önemsediği değer, bir işletmenin gerçek değeridir, fakat belirlenmesi de bir o kadar zordur. Yatırımcılar, bir hisse senedinin gerçek değerini hesaplamaya çalışarak, bu değeri hisse senedinin güncel piyasa fiyatı ile karşılaştırmakta, gerçek değer piyasa değerinin üzerindeyse hisse senedinin ucuz fiyatlandığı, piyasa değerinin altındaysa hisse senedinin pahalı fiyatlandığı yorumunu yapmaktadır.

Bir işletmenin gerçek değerini ölçebilmek adına birçok yöntem kullanılabilir; temettü kapitalizasyonu yöntemi, iskonto edilmiş nakit akımlar yöntemi, fiyat kazanç oranı, PD/DD oranı gibi yöntemler genel kabul görmüş şirket değerleme yöntemleri arasında sayılabilir.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).