Borç veren ve borç alan tarafın taşıdığı faiz oranı riski nakit akışının bozulmasına neden olan önemli bir faktördür. Türev ürünler kullanılarak değişken faizden kaynaklanan  bu riski azaltmak mümkündür. Bu yazıda faiz tavanı ve tabanı sözleşmeleri ile bu sözleşmelerin kullanılmasıyla oluşturulan faiz yakası ve faiz koridoru sözleşmeleri özetlenmiştir;

Faiz Tavanı (Cap) Sözleşmesi:

Faiz  tavanı sözleşmesi alıcısının yükümlü olduğu değişken faizli borcun faizine üst limit koyan bir anlaşmadır. Bu sözleşmeyi alan taraf gelecekte faizlerde artış olacağını öngörmektedir, borç faizinin üst limitini belirleyerek faizin çıkabileceği maksimum seviye belirlenmiş olur, bir anlamda alıcı borcunu sigorta altına almış olur. Bu hakkın elde edilmesi için alıcı borç verene sözleşme başlangıcınde bir prim ödemesi yapmaktadır.

Temel mantık olarak faiz tavanı sözleşmelerini bir faiz call opsiyonu serisi olarak düşünmek mümkündür. Faiz tavanı kullanım fiyatı olarak kabul edilirse, her ödeme gününde borçlu taraf piyasadaki faiz oranı ile faiz tavanına bakarak opsiyonu kullanma ya da kullanmama kararı verecektir. Vade sonunda piyasa faizi faiz tavanında yüksekse yatırımcı faiz tavanı ile belirlenmiş daha düşük orandan borçlanmayı tercih edecektir, bu nedenle opsiyonunu kullanır. Vade sonunda piyasa faizi faiz tavanından düşükse borçlu borcunu piyasa faizinden ödeyecektir.

Borç veren tarafından düşünüldüğünde ise faizlerin tavan faizini aşması durumunda, borçluya tavanı aşan faiz oranı kadar finansman sağlamış olur. Borç veren tarafın borçluya sağladığı fayda aşağıdaki şekilde hesaplanabilir:

[(Vade sonu spot faiz oranı - Faiz Tavanı Oranı) x Anapara x VKG/365]

Faiz Tabanı (Floor) Sözleşmesi:

Faiz tabanı sözleşmesi ise değişken faiz oranına bir alt limit koymaktadır. Faizin düşebileceği minimum seviyeyi belirleyen bu sözleşme bir yatırımdan ya da verilen bir borçtan faiz getirisi alan ve bu getiriyi belirli bir oranda garanti etmek isteyen yatırımcılar için uygundur. 

Faiz tabanı sözleşmeleri bir put opsiyonu serisi olarak düşünmek mümkündür. Yatırımından faiz elde eden taraf kullanım fiyatı faiz tabanı olan bir put opsiyonu alarak, faizin kullanım fiyatı (taban) altına düşmesi durumunda daha yüksek getiri elde edebileceği için opsiyonu kullanacaktır. Bu sözleşmenin karşı tarafı olan ve sözleşmenin satıcısı konumundaki borç alan açısından düşünülecek olursa, borç alan borç vereni faiz tabanının altına düşen oran kadar finanse etmiş olur. Bu tutar aşağıdaki şekilde hesaplanabilir;

[(Faiz Tabanı Oranı - Vade sonu spot faiz oranı) x Anapara x VKG/365]

Faiz riskinden korunmak için faiz tavanı ve faiz tabanı sözleşmeleri kullanılarak çok daha kompleks stratejiler yaratmak mümkündür. Bu stratejilere faiz yakası ve faiz koridoru sözleşmeleri örnek gösterilebilir:

Faiz Yakası (Collar) Sözleşmesi:

Bir işletme "faiz yakası" ya da diğer adıyla "faiz kuşağı" kullanarak faiz oranlarındaki dalgalanmaya karşı korunma sağlayabilir. Faiz yakası; bir faiz tavanı sözleşmesi alınırken aynı zamanda bir faiz tabanı sözleşmesi satılması yoluyla oluşturulabilir, bu işlem ile faiz belirli bir aralığa sabitlenmiş olur.

Faiz yakası sözleşmelerinde tavan sözleşmesinin kullanım fiyatı taban sözleşmesinin kullanım fiyatından yüksek olmalıdır. Aşağıdaki grafik bu sözleşmeyi özetlemektedir:

faiz kuşağı sözleşmesi

Örnekten de görüleceği üzere faiz yakası sözleşmesi alıcısı tavan sözleşmesi nedeniyle faiz %5'in üzerine çıkarsa aradaki fark kadar borç veren tarafından finanse edilir, faiz tabanı satarak %2 altındaki oranlar için borç vereni finanse eder. Bu da demektir ki %2 altında ödeme yapmaz. Sonuç olarak faiz %2 ve %5 arasında garanti edilmiştir. 

Faiz Koridoru Sözleşmesi:

Aynı anda faiz tavanı sözleşmesi alınırken, daha yüksek kullanım fiyatlı bir faiz tavanı sözleşmesi satılarak oluşturulabilir. Bu sözleşme sayesinde yatırımcı düşük faizli tavan sözleşmesi alarak ödeyeceği borç faizine limit koymuş olur. Bu sözleşme için prim ödeyecek olan yatırımcı aynı zamanda daha yüksek faizli tavan sözleşmesi satarak prim geliri elde eder ve prim maliyetini sıfırlar ya da önemli ölçüde düşürür. İkinci tavan geçildiğinde yatırımcının faiz korunması bulunmamaktadır.

Bu terimlerin İngilizce karşılıkları: Interest rate cap, Intereset rate floor, Intereset rate corridor, Interest rate collar

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).