Varantlar alıcısına bir dayanak varlığı ya da göstergeyi belirlenen vadede, belirlenen fiyattan alma veya satma hakkı veren sermaye piyasası aracıdır.

Varant alıcısına herhangi bir yükümlülük getirmemektedir. Alıcı ödediği fiyat karşılığında bir varlığı alma ya da satma hakkı (Alım varantı vs satım varantı) elde etmektedir. Vade sonunda bu hakkı kullanma ya da kullanmama serbestliğine sahiptir. Varantı yazan taraf, yani varant (ihraççı) ise alıcı tarafın bu hakkı kullanmaya karar vermesi durumunda ilgili varlıkları alıcıya teslim etmekle yükümlüdür. Varantlar; tanımı itibariyle opsiyon sözleşmelerine oldukça benzese de opsiyon sözleşmeleri ile varantlar arasında farklar bulunmaktadır.

Varant Nedir?:

Kısaca; varant opsiyon sözleşmelerinin menkul kıymetleştirilmiş halidir diyebiliriz. Varanta dayanak oluşturacak varlıklar iki kategoride incelenebilir:

  • Hisse senedi: Varant bir hisse senedi alım-satım hakkını temsil ediyorsa "dayanak varlık" ifadesi kullanılır. Varant bir hisse senedine dayalı olabileceği gibi bir hisse senedi sepetine dayalı da ihraç edilebilir.
  • Endeks: Varant Bist hisse senedi endekslerinin alım-satım hakkını temsil ediyorsa "dayanak gösterge" ifadesi kullanılır. Endekse dayalı varantlarda fiziki uzlaşma mümkün değildir, nakdi uzlaşma yapılır. 

Yatırımcılar varantları aşağıdaki nedenlerle tercih edebilirler:

  • Risk yönetimi,
  • Hisse senetlerine ya da endekse hem yükseliş hem de düşüş yönünde yatırım yapabilmek,
  • Kaldıraç kullanarak daha düşük sermaye ile daha yüksek yatırım pozisyonu almak.

Varant ihracı:

Varantların ihraç ve işleyiş esasları SPK tarafından belirlenmekte olup, SPK'nın ilgili tebliğlerine uyan varantlar kurul kaydına alınarak Borsa İstanbul'un Kurumsal Ürünler Pazarı 'nın altında yer alan Varant Pazarı'nda işlem görmektedir. Varant hisse senedi yerine geçmemektedir, yalnızca hisse senedi alma ya da satma hakkını temsil etmektedir, bu nedenle "hisse senedi sahiplerinin hakları" varantlar için geçerli değildir.

Ülkemizde varant ihracı yatırım kuruluşları (Bankalar ve aracı kurumlar) tarafından yapılabilmektedir, bu nedenle bu menkul kıymetler mevzuatta "aracı kuruluş varantları" olarak isimlendirilmiştir. Varant ihracı için SPK'nın belirlediği şartlar mevcuttur (Örn: Kredi derecesi), ilgili kuruluşun bu şartları karşılanması gerekmektedir.

Varantlar ile ilgili temel kavramlar:

Opsiyon sözleşmeleri ile varantlar arasında oldukça fazla benzerlik bulunmaktadır. Varantlar da bir vadeye bağlı olarak ihraç edilmektedir, varantın ömrü vade ile sınırlıdır ve vade tarihi varantın işleme konabileceği son tarihtir. Bunun dışında varantlarda da opsiyonlara benzer şekilde kullanım fiyatı bulunmaktadır, bu fiyat dayanak varlık hisse senedi ise "işleme koyma fiyatı", endeks ise "işleme koyma seviyesi" olarak isimlendirilmiştir.

Dayanak varlığın varant sahibi tarafından, varant izahnamesi üzerinde yazılı fiyattan ihraççıdan hisse senetlerini teslim alması "dönüşüm" olarak adlandırılmaktadır.

"Dönüşüm oranı" ya da "çarpan" ise bir varantın kaç adet dayanak hisse senedi alım/satım hakkı verdiğini göstermektedir. Örneğin;  "1:1 dönüşüm oranı" 1 adet varantın 1 adet hisse senedi alım/satım hakkı verdiğini, "1:3 dönüşüm oranı" 1 adet varantın 3 adet hisse senedi alım/satım hakkı verdiğini ifade eder.

Yukarıdaki fiyat ve oranlar varant ihracı öncesinde ihraççı tarafından belirlenmekte ve İzahname'de açıklanmaktadır.

Varant Pazarı'nın işleyiş esasları:

Varantların işleyiş esaslarını özetlemek gerekirse; Varant Pazarı'nda işlem saatleri pay piyasası sürekli müzayede seans saatleri içinde gerçekleşmektedir. Her bir varant, özelliklerini gösteren bir kodlama yöntemine göre isimlendirilmektedir. Seans yöntemi olarak ise çok fiyatlı piyasa yapıcılı sürekli müzayede yöntemi uygulanmaktadır.

Varantlarda baz fiyat uygulanmaz, açığa satış yapılamaz, fiyat adımı 1 kuruştur. Takas süresi ise T+2 olarak belirlenmiştir.

Varant fiyatları nasıl belirlenir?

Varantlarda fiyat opsiyon sözleşmelerine benzer şekilde belirlenmektedir. Varantların fiyatlamasında da Black and Scholes modeli kullanılmaktadır.

Yine opsiyon fiyatlarını etkileyen faktörler varantlar için de geçerlidir; 

  • Dayanak varlığın fiyatı,
  • İşleme koyma fiyatı (seviyesi)
  • Vadeye kalan gün sayısı,
  • Volatilite,
  • Piyasa faiz oranı,
  • Temettü (kar payı)

Varantın opsiyonlar fiyat yapısı açısından da birbirlerine benzemektedir. Varantlarda da aynen opsiyonlarda olduğu gibi fiyat içsel değer ve zaman değeri toplamına eşittir.

Varantlarda herhangi bir teminat yatırılması sözkonusu değildir, yatırımcının maliyeti varantı almak için ödediği primden oluşmaktadır, bu nedenle yatırımcının zararı ödediği primle sınırlıdır, kar potansiyeli ise sınırsızdır. 

Önemli bir not olarak; aracı kuruluş varantlarında tüm sorumluluk ihraççı kuruluşa aittir ve borsanın sorumluluğu bulunmamaktadır. İhraççı ya da yatırımcının nakdi yükümlülüğünü yerine getirmemesi ya da dayanak varlık teslimini yapmaması durumunda borsa garanti fonu varantın verdiği hakkın kullanımı sırasında oluşabilecek bu tür riskleri karşılamamaktadır.

Tüm yatırımcıların türev ürünler ile ilgili yatırımlara başlamadan önce ilgili yatırım araçlarının işleyiş esaslarını ayrıntılı bir şekilde öğrenmelerini tavsiye ederim. Türev araçlar, kaldıraç etkisi ile oldukça avantajlı yatırım imkanları sunarken aynı zamanda tüm yatırımın kaybedilmesi gibi yüksek derecede yatırım riski de içermektedir.

Bu terimin İngilizce Karşılığı: Warrants

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).