Opsiyon yatırımcısının farklı vade ya da kullanım fiyatlı opsiyonlarda alım ve satım yaparak aldığı riski sınırlama imkanı bulunmaktadır. Eş zamanlı bu alım-satım stratejileri "yayılma" ya da  sık kullanılan orjinal adıyla "spread" olarak bilinmektedir.

Birden fazla opsiyonu birleştirmek yatırımcıya piyasanın her iki yönüne de yatırım yapma imkanı tanımaktadır. Yayılma stratejilerini iki ana başlık altında inceleyebiliriz:

Dikey Yayılma Stratejileri: Kullanım fiyatları farklı fakat vadeleri aynı iki benzer call/put opsiyonun eş zamanlı olarak birinde alış birinde satış yaparak gerçekleştirilir.

Yatay Yayılma Stratejileri: Kullanım fiyatları aynı fakat vadeleri farklı iki benzer call/put opsiyonun eş zamanlı olarak birinde alış birinde satış yaparak gerçekleştirilir.

Özetlemek gerekirse dikey strateji farklı kullanım fiyatlı, yatay strateji ise farklı vadeli opsiyonlar üzerine kurulmaktadır. Bu temel stratejiler ile kar ve zarar sınırlandırılsa da kazancın ve kaybın derecesi alınan ve satılan opsiyonların özelliklerine bağlıdır. 

Aşağıda en temel 3 opsiyon yayılma stratejisi özetlenmiştir;

Alım Opsiyonlu Borçlu Yayılma Stratejisi (Call Opsiyonlu Boğa Spread):

"Bull Spread" stratejisinde düşük kullanım fiyatlı alım opsiyonu alınırken yüksek kullanım fiyatlı alım opsiyonu satılmaktadır. Kullanım fiyatları farklı fakat vadeleri aynı iki opsiyonun alınıp satılmasını içerdiği için "Dikey" bir yayılma stratejisidir.

"Opsiyon fiyatlarını etkileyen faktörler" incelendiğinde kullanım fiyatının yükselmesinin opsiyon fiyatının (primini) düşmesine neden olduğu görülmektedir. Bu durumda yatırımcı "Kullanım fiyatı yüksek - Primi düşük" opsiyonu satarken, "Kullanım fiyatı düşük - Primi yüksek" opsiyonu almaktadır. Primi daha yüksek bir opsiyonun alınması nedeniyle bu işlemin gerçekleşmesi için yatırımcının alım ve satım yaptığı opsiyon primleri arasındaki fark kadar prim ödemesi gerekmektedir. Bu opsiyonlardaki "borçlu" ifadesi bu nedenle kullanılmaktadır.

Bu stratejinin grafik üzerinde oluşturacağı görüntü aşağıdaki şekilde gösterilmiştir:

Bull spread Call Stratejisi

Y ekseninde kar/zarar durumu, X ekseninde ise kullanım fiyatları bulunmaktadır. Yatırımcı 2 farklı call opsiyonunda alış ve satış pozisyonuna girerek zararını sınırlandırmıştır. Bull spread stratejisi dayanak varlık fiyatındaki yükseliş beklentisi ile uygulanmaktadır. Çeşitli koşullarda kar zarar durumu ise aşağıdaki örnekte daha iyi anlaşılacaktır;

Yatırımcı, spot fiyatı 12 TL olan bir dayanak varlık üzerine yazılan, kullanım fiyatı 15 TL olan bir call opsiyonu almıştır, kullanım fiyatı 20 TL olan aynı vadeli call opsiyonu ise satmıştır.

  • Vade sonunda dayanak varlık fiyatı 20 TL üzerinde, örneğin 25 TL olarak gerçekleşirse, yatırımcı alış yönündeki call opsiyonunu kullanarak piyasa fiyatı 25 TL olan bir varlığı 15 TL'ye alarak 10 TL kar elde edecektir. Fakat satış yönündeki call opsiyonundan ise piyasa fiyatı 25 TL olan bir varlığı 20 TL'den satarak 5 TL zarar edecektir. Net kar ise 10 TL - 5 TL = 5 TL'dir. Bu işlem sonunda yatırımcının iki opsiyonun kullanım fiyatları arasındaki kar kadar kar elde ettiğine dikkat ediniz. Call opsiyonlu Bull Spread ile yatırımcının elde edebileceği maksimum kar iki opsiyonun kullanım fiyatları arasındaki fark kadardır.
  • Dayanak varlık fiyatı vade sonunda 18 TL olarak gerçekleşirse 15 TL kullanım fiyatıyla alınan call opsiyonu 3 TL kardadır. 20 TL kullanım fiyatıyla satılan call opsiyonu ise opsiyonu satın alan tarafından kullanılmayacaktır. Satılan call opsiyonu değersizdir. Bu durumda yatırımcının karı alınan call opsiyondan elde edilen 3 TL kar kadardır.
  • Dayanak varlık fiyatı 8 TL olarak gerçekleşirse her iki yöndeki opsiyon da kullanılmaz. Opsiyonlar nedeniyle getiri oluşmaz, ancak yatırımcı alınan ve ödenen opsiyon primleri arasındaki fark kadar kardadır.

Görüldüğü üzere bu stratejiden dayanak varlık fiyatı artarken kar elde edilmektedir, boğa stratejisi olarak isimlendirilmesinin nedeni de budur.

Yukarıdaki örnekte ilk iki maddede opsiyonlar için ödenen ve alınan primlerin de kar zarar hesabına katılması gerekmektedir. Bu işlemler için başabaş noktası [Alınan Call Opsiyonunun Kullanım Fiyatı + Net Opsiyon Primi] kadardır.

Satım Opsiyonlu Alacaklı Yayılma Stratejisi (Put opsiyonlu Bull Spread) kullanarak da benzer bir sonuç almak mümkündür. Bu stratejide ise farklı olarak yüksek primli put opsiyonu satılırken düşük primli put opsiyonu alınmakta ve yatırımcı hesabına alınan ve ödenen prim farkı nedeniyle sermaye girişi olmaktadır. 

Alım Opsiyonlu Alacaklı Yayılma Stratejisi (Call Opsiyonlu Ayı Spread):

Dayanak varlık fiyatında düşüş bekleniyorsa,  bir diğer dikey yayılma stratejisi olan "Bear Spread" kullanılabilir.

Bu stratejide bull spread stratejisinin tersine, yatırımcı iki farklı kullanım fiyatlı alım opsiyonundan düşük kullanım fiyatlı/yüksek primli alım opsiyonunu satarken aynı zamanda yüksek kullanım fiyatlı/düşük primli alım opsiyonunu almaktadır. Yüksek primli opsiyon satıldığı için net prim karı oluşmaktadır. 

Aşağıda bu strateji grafik üzerinde gösterilmiştir:

Bear Spread Call Stratejisi

“Satım Opsiyonlu Alacaklı Dikey Yayılma Stratejisi” (Put Opsiyonlu Bull Spread) ile, iki farklı kullanım fiyatlı put opsiyonundan yüksek kullanım fiyatlı opsiyon alınarak, aynı anda düşük kullanım fiyatlı put opsiyonu satıldığı takdirde de grafik gösterimi ve amacı benzer bir strateji kurulmuş olacaktır.

Kelebek Tipi Yayılma Stratejisi (Call Butterfly Spread):

Yatırımcının gelecekte dayanak varlık fiyatının belirli bir aralıkta hareket edeceğini düşündüğü durumda uygulayabileceği bir opsiyon stratejisidir. Temel mantık olarak Bull Spread ve Bear Spread birleşiminden oluşan nötr bir stratejidir.

Bu opsiyon stratejisinde yatırımcı, biri düşük diğeri yüksek kullanım fiyatlı iki call opsiyonu almaktadır, bu iki kullanım fiyatı arasında (orta) bir kullanım fiyatından da başabaşa yakın iki call opsiyonu  satmaktadır. Özet olarak vadesi aynı 4 adet call opsiyon ve 3 farklı kullanım fiyatı kullanılmaktadır. Kelebek stratejisinde en yüksek getiri vade sonunda dayanak varlık fiyatının "orta" kullanım fiyatına yakın olduğu durumda gerçekleşmektedir.

Aşağıda bu strateji grafik üzerinde gösterilmiştir:

Opsiyonlarda Kelebek Stratejisi

Not: Grafikler Bist VİOP klavuzlarından alınmıştır.

Bu yazıda alış ve satış işlemlerinin birleştirilmesi ile elde edilen en temel opsiyon stratejilerine yer verilmiştir. Opsiyonlar oldukça esnek yatırım araçlarıdır, örneğin iki yönde alım ya da iki yönde satım yapılarak oluşturulacak stratejiler de mevcuttur. Opsiyonlar hem korunma hem de spekülasyon amacıyla oldukça faydalı şekillerde kullanılabilirler.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).