Bir opsiyonun fiyatı, opsiyonun içsel değeri ve zaman değeri olmak üzere iki temel parçadan oluşmaktadır. Bu yazıda bir opsiyonun içsel değeri ne demek, zaman değeri nedir ve nasıl hesaplanır gibi sorular cevaplanmıştır:

Opsiyon fiyatı (primi) hesaplama formülü aşağıdaki şekilde gösterebilir: 

Opsiyon Primi = İçsel Değer (İD) + Zaman Değeri (ZD) 

İçsel Değer:

İçsel değer dayanak varlığın spot fiyatı ile kullanım fiyatı arasındaki farka eşittir. İçsel değer call opsiyonu ve put opsiyonu için farklı şekillerde hesaplanmaktadır:

Bilindiği üzere bir call opsiyonunun karda (in the money) olması için ilgili dayanak varlığın spot fiyatının opsiyonun kullanım fiyatından yüksek olması gerekmektedir. Eğer spot fiyat kullanım fiyatından düşükse call opsiyonu değersizdir,çünkü  opsiyon sahibi opsiyonu kullanmayacak, ilgili dayanak varlığı daha düşük olan spot fiyatından (piyasadan) satın almayı tercih edecektir. Put opsiyonlarda ise durum tam tersidir.

Bir call opsiyonunun içsel değeri spot fiyattan kullanım fiyatı çıkarılarak hesaplanırken, put opsiyonlarda hesaplama kullanım fiyatından spot fiyat çıkarılarak yapılmaktadır.

Call Opsiyonun İçsel Değer = Spot fiyat - Kullanım Fiyatı, fark negatifse sıfırdır.

Put Opsiyonun İçsel Değer =Kullanım fiyatı - Spot fiyat, fark negatifse sıfırdır.

Yukarıdaki açıklamalardan da görüleceği üzere bir call opsiyonu ya da put opsiyonu ancak karda ise içsel değerden söz edilebilir.

Zaman Değeri: 

Zaman değeri ise opsiyonun içsel değerinin üzerinde gerçekleşen değer farkı için kullanılmaktadır. Bu fark, opsiyon vadesine kadar dayanak varlık fiyatında artış gerçekleşmesi beklentisi nedeniyle opsiyon alıcısı tarafından ödenen fiyattır.

Örneğin; üzerine yazılan bir alım opsiyonuna prim olarak 3 TL ödenen bir dayanak varlığın spot değeri 20 TL, kullanım fiyatı ise 18 TL ise içsel değeri 20-18 = 2 TL olarak hesaplanabilir. Opsiyon fiyatı olarak ödenen 3 TL 'nin 2 TL'si içsel değerdir, geriye kalan 1 TL ise opsiyonun zaman değeridir. 

Vade, opsiyon fiyatını etkileyen faktörler arasındadır. Genel bir kural olarak vadeye kalan gün ile opsiyon fiyatı arasında negatif ilişki bulunmaktadır. Vade ne kadar uzunsa opsiyon da o kadar değerlidir. Vadeye yaklaşıldıkça zaman değeri azalır ve sonunda sıfırlanır. Yine genel olarak, bir opsiyonun zaman değeri, opsiyon vadesinin ilk yarısında 1/3, ikinci yarısında ise 2/3 oranında değer kaybeder.

Zaman değeri vadeye kalan gün sayısı ile ilişkili olduğu kadar volatilite ile de yakından ilişkilidir. Belirsizliğin arttığı dönemlerde zaman değerinin artması beklenir.

Bu yazıda opsiyon değeri iki temel parçada incelenmiştir, içsel değeri hesaplamak kolay olsa da zaman değerinin hesaplanması daha kompleks bir süreçtir. Bu nedenle opsiyon fiyatlarının hesaplanması için çeşitli matematiksel modeller kullanılmaktadır. Opsiyon fiyatlarının hesaplanmasında kullanılan ve piyasa standardı olarak kabul edilmiş iki modelden bahsedilebilir: Black Scholes Modeli ve  Cox Rubenstein Binomial Modeli. 

İlgili terimlerin İngilizce karşılıkları: Intrinsic Value, Time Value

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).