Opsiyon sözleşmelerinin fiyatı opsiyon için ödenen primdir. Opsiyon fiyatları ise birçok faktöre göre değişiklik göstermektedir. Bu yazıda opsiyon fiyatlarını etkileyen 6 temel faktör özetlenmektedir;

Opsiyon sözleşmelerinin temel olarak nasıl işlediği tekrar hatırlatmak gerekirse; call opsiyonu alıcısına bir varlığı belirlenen bir vadede, önceden belirlenen bir fiyattan alım hakkı, put opsiyonu ise satım hakkı vermektedir. Opsiyon alıcısı bu hak karşılığında opsiyonu yazan tarafa, yani opsiyon satıcısına prim ödemekte, opsiyon satıcısı ise opsiyon alıcısının alım ya da satım hakkını kullanmaya karar vermesi durumunda alıcıya karşı yükümlülük taşımaktadır.

Bu temel bilgiden sonra opsiyon fiyatlarının yükselmesi ya da düşmesine neden olan faktörleri aşağıdaki tabloda gösterebiliriz:

Artarsa  Call Opsiyon Put Opsiyon
Dayanak Varlığın Fiyatı ARTAR AZALIR
Kullanım Fiyatı AZALIR ARTAR
Vadeye Kalan Gün Sayısı ARTAR ARTAR
Volatilite ARTAR ARTAR
Faiz Oranları ARTAR  AZALIR
Temettü Oranı AZALIR  ARTAR

Yukarıdaki tabloda verilmiş olan artış azalış ilişkileri aşağıda başlıklar halinde daha detaylı bir şekilde açıklanmaktadır;

1. Dayanak Varlık Fiyatı:

Call (alım) opsiyonlarının fiyatı dayanak varlık fiyatının yükselmesi ile yükselmektedir, satım opsiyonlarında ise durum bunun tam tersidir. Örneğin bir call opsiyon için dayanak varlık fiyatı yükseldikçe alıcısı tarafından opsiyonun kullanıma sokulma ihtimali artacağı için satıcı da ilgili opsiyondan daha yüksek bir prim talep edecektir.

2. Kullanım Fiyatı (Strike):

Call (alım) opsiyonlarının fiyatı kullanım fiyatının yükselmesi ile düşmektedir, satım opsiyonlarında ise durum bunun tam tersidir. Yine bir call opsiyon üzerinden düşünürsek, opsiyonun kullanım fiyatının daha yüksek bir seviyede belirlenmesi, ilgili opsiyonun kara geçme ihtimalini ve doğal olarak alıcı tarafından kullanıma sokulma ihtimalini düşüreceği için satıcının talep edeceği opsiyon primi de düşecektir.

3. Vadeye Kalan Gün Sayısı:

Bu faktör özellikle Amerikan tipi opsiyonlar için geçerlidir. Amerikan tipi opsiyonlar, Avrupa tipi opsiyonlardan farklı olarak vadeye kadar herhangi bir zamanda kullanılabilmektedir. 

Genel bir kural olarak; bir opsiyonun vadesine yaklaşıldıkça, yani vadesine kalan gün sayısı azaldıkça opsiyonun değeri azalmaktadır. Uzun vadeli opsiyonların daha değerli olduğu söylenebilir. Bunun nedeni ise opsiyonun vadesine uzun olması durumunda kara geçme olasılığının daha yüksek olmasıdır. Bu kural hem call hem de put opsiyonlar için geçerlidir.

4. Volatilite (Oynaklık):

Hem call hem de put opsiyonların değeri dayanak varlığın volatilitesi arttıkça artmaktadır. Volatilite, fiyatların yukarı ve aşağı yönlü değişim derecesini ölçmektedir, volatilite riskin derecesidir diyebiliriz. Dayanak varlık fiyatında volatilitenin yüksek olması fiyatların ani değişikliklere uğradığını göstermektedir, bu da dayanak varlık fiyatının daha az öngörülebilir olduğunu gösterir, böyle bir dayanak varlık üzerine opsiyon yazacak olan satıcı ise doğal olarak daha yüksek prim talep edecektir. 

5. Piyasa Faiz Oranı:

Faiz oranlarının da sınırlı da olsa opsiyon fiyatları üzerinde etkisi bulunmaktadır. Piyasa faizi yükseldikçe call opsiyonların fiyatları yükselirken, put opsiyonların fiyatları düşecektir. Bunun nedeni faiz artışının gelecekte varlık fiyatlarında artış beklentisi oluşturmasıdır. Taşıma maliyeti modeli de gelecekteki fiyatların spot fiyatlar ve faiz ile ilişkisini göstermektedir.

6. Temettü Oranı:

Temettü ödemesi hisse senetlerinin fiyatını aynı tutarda azaltmaktadır. Bu durumda dayanak varlığın hisse senedi olduğu durumda, temettü ödemesi sonrası dayanak varlık fiyatı düşecektir. Dayanak varlık fiyatının düşmesi call opsiyonların fiyatını düşürürken, put opsiyonların fiyatını artırmaktadır.

Son olarak, tüm faktörleri özetlemek gerekirse:

Dayanak varlık fiyatındaki, kullanım fiyatındaki, faiz oranları ve temettü oranlarındaki değişimler call ve put opsiyon fiyatlarını farklı yönde etkilerken, volatilite ve opsiyon vadesi aynı yönde etkilemektedir. 

Bu yazıda açıklanmış olan faktörlerdeki değişimin opsiyon fiyatlarını hangi derecede etkilediğini ölçmek de mümkündür, bunun için opsiyon fiyat parametreleri kullanılmaktadır. Bu parametreler Yunan alfabesinden harfler ile adlandırıldıkları için GREEKS olarak bilinmektedirler. Bu parametreler opsiyon yatırımcıları için oldukça önemlidir.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).