Opsiyon sözleşmesi, alıcısına belirli bir varlığı, belirli bir vadede ve yine önceden belirlenmiş bir fiyattan alma ya da satma hakkı tanıyan türev araçtır. Alıcı opsiyonun vadesinde mevcut piyasa koşullarına göre elindeki opsiyonu kullanma ya da kullanmama hakkına sahiptir.

Opsiyonun alıcısı bu hakkı elde edebilmek için satıcıya bir prim ödemesi yapmaktadır. Opsiyon için ödenen bu prim opsiyonun fiyatıdır. Fiyatlamada kullanılan en geçerli yöntem ise dünya çapında kullanılan Black-Scholes Opsiyon Fiyatlama Modeli'dir. Opsiyon fiyatı ise bir çok değişkene bağlı olarak belirlenmektedir. Aşağıda opsiyon fiyatlarını etkileyen temel faktörler listelenmiştir;

  • Dayanak varlığın fiyatı,
  • Kullanım fiyatı
  • Vade (Vadeye kalan gün),
  • Volatilite (Oynaklık)
  • Risksiz faiz oranı,
  • Temettü oranı,

Yukarıda sayılan faktörlerde yaşanacak her değişim opsiyon fiyatına yansımaktadır. Gerek riskten korunma gerekse spekülatif amaçlı olsun opsiyon yatırımcılarının opsiyon fiyatı ve fiyatı değiştiren faktörler arasındaki ilişki hakkında bilgi edinmesi şarttır. 

Opsiyon Fiyat Parametreleri:

Aşağıda opsiyon fiyatını etkileyen faktörlere göre fiyat duyarlılıklarını ölçmek için kullanılan ve isimlerini yunan alfabesinden aldıkları için "Greeks" olarak bilinen opsiyon parametreleri özetlenmektedir. Opsiyon parametreleri Delta, Gamma, Theta, Vega,Lambda ve Rho olarak sıralanabilir:

Delta:

Dayanak varlık fiyatındaki bir birim değişimin opsiyon fiyatına etkisi "Delta" parametresi ile ölçülmektedir. Karda (in the money) bir call opsiyonun Delta'sının 0.5 olarak hesaplanması, dayanak varlık fiyatında 1 TL artış olması durumunda call opsiyonu değerinin de 0.5 TL artacağı anlamına gelmektedir. Put opsiyonu değeri ise 0.5 TL düşecektir.

Delta, alım (call) opsiyonları için 0 ve 1 arasında, satım (put) opsiyonları için ise 0 ve -1 arasında bir değer almaktadır. Bir opsiyon sözleşmesinin vadesine yaklaşıldıkça Delta değeri (+,-) 1'e yaklaşmaktadır.

Gamma:

Anlaşılacağı üzere Delta sabit bir değer değildir, Delta değeri dayanak varlık fiyatındaki değişimden etkilenmektedir. Dayanak varlık fiyatındaki 1 birimlik artışın opsiyonun Delta'sında yaratacağı değişikliği ölçen parametre Gamma'dır. Bu durumda Delta'yı hız, Gamma'yı ivme olarak düşünebiliriz.

Örneğin Gamma'nın +2 değerini alması, dayanak varlık fiyatının 1 birim artması durumunda Delta'nın 2 birim artması anlamına gelmektedir. Özetle, yüksek Gamma, Delta değerinde yüksek değişiklik anlamına gelmektedir. Tüm satış yönlü (short) opsiyonlarda Gamma negatif değer alacaktır. 

Gamma başabaş (at the money) opsiyonlar için en yüksek değerini alırken, çok yüksek düzeyde karda (in the money) veya zararda (out of the money) opsiyonlar için en düşük değerini alır. Yüksek gamma değerinde bir opsiyon yüksek risk taşıyabileceği gibi yüksek getiri de vaadetmektedir.

Theta:

Opsiyon sözleşmesinin vadesi yaklaştıkça opsiyon değer kaybetmektedir. Theta opsiyon vadesine kalan gün ile opsiyon fiyatı arasındaki ilişkiyi ölçmek için kullanılmaktadır. 

Vega:

Vega opsiyon sözleşmesinin risk ölçüsüdür diyebiliriz. Vega, dayanak varlık fiyatındaki volatilitenin opsiyon fiyatına etkisini ölçmek için kullanılmaktadır. Volatilitede yaşanacak %1 değişimin opsiyon fiyatını hangi oranda değiştireceğini Vega parametresine bakarak anlayabiliriz.

Vega, alım yönündeki call ve put opsiyonlar için pozitif bir değer alırken, satım yönündeki pozisyonlar için negatif değer almaktadır. Vega değerinin artması put ve call opsiyonların her ikisinde de fiyat artışı yaşanması, Vega'nın düşmesi ise opsiyon fiyatının değer kaybetmesi anlamına gelecektir.

Rho:

Piyasa faizleri (örneğin DİBS faizi) arttığında call opsiyonlar değer kazanırken, put opsiyonlar değer kaybetmektedir. Bu durumda Rho call opsiyonu için pozitif, put opsiyonu için negatif değer alır diyebiliriz. 

Rho faiz oranlarında %1 değişim olması durumunda bu değişimin opsiyon primlerine etkisini ölçmek için kullanılmaktadır. Rho 0.5 ise faiz oranlarındaki %1 değişim bir call opsiyonunun fiyatını 0.5 birim artıracaktır.

Karda (in the money) opsiyonlar için Rho değeri yüksek olacaktır. Ek olarak faiz oranları kısa vadeli opsiyonların fiyatlarında önemli bir değişiklik yaratmazken uzun vadeli opsiyonlar için önemli olabilmektedir. 

Bu terimleri akılda tutabilmek adına parametrelerin ilgili oldukları faktörler ile baş harf benzerliğinden faydalanabilirsiniz;

  • Dayanak varlık - Delta
  • Time - Theta
  • Rate - Rho
  • Volatilite - Vega
Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).