Borsa yatırımcılarının büyük bir bölümü hisse senetlerini spekülatif, yani alım satımdan kazanç sağlanabilecek birer yatırım aracı olarak görse de hisse senetlerinin bir ortaklık belgesi olduğu ve sahibine şirket ile ilgili çeşitli haklar sağladığı unutulmamalıdır. 

Hisse senetleri ya da diğer isimleri ile pay senetleri bir anonim ortaklığın sermayesini temsil etmektedir. Hisse senedi sahipliği ise "ortaklık" anlamına gelmektedir. Hisse senetlerinin sahibine sağladığı haklar aşağıda özetlenmiştir:

Kar Payı Alma Hakkı: 

Pay sahipleri şirketin genel kurul kararı ile net karından dağıtmaya karar verdiği kısmı (temettü) payları oranında katılma hakkına sahiptir. Kar payı kazanılmış bir haktır, fakat sınırlandırılması mümkündür. Sınırlandırma alınacak kar payı miktarını azaltacak uygulamalar anlamına gelmektedir. Halka açık ve borsada işlem gören işletmeler karlarını nakit ya da bedelsiz pay olarak dağıtabilirler. Kar dağıtımı prensip olarak zorunludur.

Rüçhan Hakkı:

Rüçhan; "üstünlük, öncelik" anlamına gelmektedir. Pay sahipleri, şirketin yeni çıkaracağı paylardan, payları oranında alma hakkına sahiptir. Özet olarak pay sahibi, şirketin bedelli sermaye arttırımında yeni pay dağıtımında öncelik hakkına sahiptir. Rüçhan hakkı pay sahiplerinin en önemli hakları arasında olup belirli koşullarda sınırlandırılabilir ya da tamamen kaldırılabilir. Rüçhan hakkı en az 15 gün içinde kullanılmalıdır.

Rüçhan hakkı devredilebilir, BIST bünyesinde yer alan Rüçhan Hakkı Kupon Pazarında yeni pay alma kuponları alınıp satılabilir. 

Tasfiye Bakiyesine Katılma Hakkı:

Bir şirketin sona ermesi ve tasfiye edilmesi durumunda, her pay sahibi, tasfiye sonucu kalan bakiyeye payı oranında katılma hakkına sahiptir. 

Şirket Yönetimine Katılma Hakkı:

Genel kurul ve yönetim kurulu bir anonim şirketin zorunlu organlarıdır. Yönetim kurulu, adından da anlaşılacağı üzere şirketin idare organıdır ve şirketin ana organı olan genel kurul tarafından belirlenir. Bir pay sahibi genel kurula katılma hakkına sahiptir. Pay sahibi, yönetim kurulunun seçilmesi gibi genel kurulun vereceği tüm yönetim kararlarına katılabileceği gibi seçilmek vasıtasıyla yönetim kurulunda görev alabilir. 

Oy Verme Hakkı:

Her bir pay en az bir oy hakkına sahiptir. Genel kurulda oy verme hakkı kazanılmış bir haktır. Her payın karşılığındaki oy hakkı artırılabilir, bir paya en fazla 15 oy hakkı tanınabilir. Oy hakkı kısıtlanamaz, fakat anonim şirketler esas sözleşmelerinde belirtilmesi kaydıyla kar payı imtiyazı sağlayarak oydan yoksun pay senedi ihraç edebilirler. Oy hakkı vekalet verilerek kullanılabilir.

Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı:

Halka açık şirketler şeffaf olmak durumundadır, şirketi ilgilendiren bütün bilgilerin kolayca ulaşılabilir ve anlaşılır olması esastır. Bu durumda mali tablolar da dahil olmak üzere şirketin faaliyetlerinde herhangi bir şüpheli durum gören pay sahibi konu ile ilgili açıklama isteme hakkına sahiptir. Bilgi alma hakkı şirket sırlarını kapsamaz. Pay sahiplerinin bilgi alma ve inceleme hakkı kaldırılamaz ve kısıtlanamaz.

Özel Denetim İsteme Hakkı:

Pay sahipleri, bilgi alma ve inceleme haklarını kullandıkları durumda ve pay sahiplerinin oy kullanma hakkı gibi bir hakkı kullanmaları için gerekli olduğu durumlarda belirli bir olaya ilişkin özel denetçi talep edebilirler. Özel denetçi talep edilebilmesi için herhangi bir pay sınırı bulunmamaktadır, tek bir pay sahibi bile özel denetim talebini gündem dışı olsa dahi genel kurul kararına sunabilir. Genel kurulun onayı ile beraber asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi talep edilebilir.

Pay sahipliği, sağladığı hakların yanında şirkete karşı bazı yükümlülükler de getirmektedir. Pay sahibi, kuruluşta ve sermaye artırımında üzerine düşen pay bedellerini ödemekle yükümlüdür. Bir diğer yükümlülük ise pay sahibinin ortaklığı boyunca ve ortaklığı sonlandıktan sonraki dönemde şirket sırlarını saklama yükümlülüğüdür.

Son söz olarak, bilinçli bir yatırım felsefesi için küçük yatırımcı, hisse senedi sahipliğinden kaynaklı haklarını bilmeli ve hisse senedi satın alırken seçimlerini bir işletme ile ortaklık ilişkisine girdiğini unutmadan yapmalıdır.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).

Etiketler Hisse Senedi