Muhasebe uygulamalarının anlaşılabilmesi için bu uygulamalara dayanak oluşturan kavramların da doğru anlaşılması gerekmektedir. Bu yazıda evrensel olarak kabul görmüş kavramların özet açıklamaları yer almaktadır.

Muhasebenin temel kavramlarını 12 başlık altında toplamak mümkündür. Aşağıda listelenmiş olan bu kavramlar muhasebe uygulamalarının temelini oluşturmaktadır:

1. Sosyal Sorumluluk: Sorumluluk, yetki dahilindeki işleri yerine getirme ve sonuçlarını kabul etme bilincidir. Muhasebe uygulamasının ürettiği bilgiler yalnızca işletmeyi değil işletme dışındaki farklı bir çok grubu da etkilemektedir. Muhasebe uygulaması bir grubun çıkarlarına uygun olarak değil, toplumsal sorumluluk çerçevesinde doğru ve tarafsız olmalıdır.

2. Kişilik: Hukuksal olarak kişilik kavramı "gerçek" ve "tüzel kişilik" olarak ayrılmıştır. İşletmelerin ortaklarından, personelinden ya da yöneticilerinden ayrı bir kişiliği bulunmaktadır, bu da "tüzel kişi" olarak adlandırılmaktadır.  İşletmenin ayrı bir kişiliğe sahip olması muhasebe işlemleri açısından önemlidir, muhasebe yalnızca işletmenin kendisi ile ilgili olan varlık, borç ya da gelirlerle ilgilenmektedir. Bir ortağa ait borç işletmenin borcu gibi kaydedilemez.

3. İşletmenin Sürekliliği: İşletmenin sona ermesini gerektirecek özel durumlar olabilir fakat bir işletme kurulurken sürekli olarak faaliyet göstereceği düşüncesiyle kurulur. Özet olarak bu kavramda, bir işletmenin belirli bir süreye bağlı olmaksızın faaliyette olacağı, yani sınırsız bir ömre sahip olduğu kabul edilmektedir. İşletmenin süresi ortakların ya da kurucuların ömrü ile sınırlı değildir. Finansal tablolarda varlıkların maliyet bedeli ile gösterilmesi (maliyet esası) bu kavram ile ilgilidir. Bu kavramın aksine; eğer işletme her an faaliyetlerine son verecek şekilde faaliyet gösterseydi tüm kayıtlarını tasfiye değerine göre tutmalıydı.

4. Dönemsellik: İşletme ömrü belirli dönemlere bölünmekte ve mali sonuçlar bu dönemler itibariyle incelenmektedir. Tahakkuk esası bu kavram ile ilgilidir. İşletmenin belirli bir döneminde elde edilen gelir ve karlar yine aynı dönemde elde edilen gider ve zararlarla karşılaştırılır. Muhasebe dönemi genellikle 1 yıldır.

5. Parayla Ölçülme: İşletmenin faaliyetleri sırasında kilogram, litre gibi bir çok ölçü birimi kullanılabilir, fakat muhasebe açısından tüm bu faaliyetlerin parasal olarak ifade edilmesi gerekmektedir. Parayla ölçülebilen tüm bu işlemlerin kaydı tek bir para birimi cinsinden (ulusal para) yapılmaktadır.

6. Maliyet Esası Kavramı: Bu kavram; para mevcudu, alacaklar ve maliyetinin belirlenmesi mümkün veya uygun olmayan diğer kalemler hariç, işletme tarafından edinilen varlık ve hizmetlerin muhasebeleştirilmesinde, bunların elde edilme maliyetlerinin esas alınması gereğini ifade eder.

7. Tarafsızlık ve Belgelendirme: Bu kavram sosyal sorumluluk kavramı ile yakından ilgilidir. Muhasebe kayıtlarının gerçeğe uygun, fatura, makbuz, senet gibi objektif belgelere dayanması gerekmektedir. Bir çalışanın beyanı ya da tahminler üzerine kayıt tutulması mümkün değildir.

8. Tutarlılık: İşletmenin seçtiği muhasebe politikalarının izleyen dönemlerde değiştirilmeden devam etmesi, benzer olayların benzer şekilde kaydedilmesi gerekmektedir. Bunun nedeni tüm dönemlerin birbirleri ile karşılaştırılabilir nitelikte olmasını sağlamaktır. Özet olarak mali tabloların düzenlenmesinde biçim ve içerik birliğinin oluşturulması gerekmektedir. Eğer geçerli bir neden varsa ve işletme muhasebe politikalarında değişikliğe gidecekse bunu mali tabloların dipnotlarında belirtmelidir.

9. Tam Açıklama: Mali tablolar hazırlanırken, bu bilgileri kullancak olan kişi ve kurumların en yüksek faydayı sağlayabileceği ve doğru kararlar verebileceği ölçüde açık ve anlaşılır olmalıdır. Mali veriler dışında, bu verileri ilgilendiren gerçekleşmiş ya da gerçekleşmesi muhtemel ayrıntıların da dipnot olarak belirtilmesi gerekmektedir.

10. İhtiyatlılık: İhtiyat, geleceği düşünerek ölçülü davranma ve sakınma anlamına gelmektedir. Muhasebe uygulamasına da bu çerçevede bakılmalı ve gelecekte oluşabilecek riskler dikkate alınmalıdır. İhtiyatlılık kavramı sonucu olarak işletmeler gelecekte oluşabilecek muhtemel giderler ve zararlar için karşılık ayırmaktadır. Aynı şekilde gelir ve karlar da gerçekleştiği dönemde işleme alınmaktadır.

11. Önemlilik: Muhasebe uygulamasında bilgilerin doğru yorumlanabilmesi için anlaşılır ve özet olarak sunulması beklenmelidir. Fakat bu sadeleştirme yapılırken sayısal büyüklük değil bilginin önemi göz önünde bulundurulmalıdır. Bir olayın sayısal sonucunun küçük olabilir, fakat bu sonucu doğuran olay önemli ise bu kaydın mutlaka ayrı olarak gösterilmesi gerekmektedir. Mali raporlarda gösterilmeyen ya da başka hesaplar içinde gösterilen bir kayıt mali tabloların yorumlanmasını etkiliyorsa bu olay önemli olarak görülmeli ve ayrıca gösterilmelidir.

12. Özün Önceliği: Muhasebe uygulaması, bir olayın kayıtlara yansıtılmasında onun biçimsel özelliklerinden önce finansal açıdan ne ifade ettiğine öncelik vermelidir. Genel olarak, işlemlerin biçim ve özleri paraleldir, fakat bazı durumlarda, özellikle vergi kanununun ya da ticaret kanunun tanımladığı bir konu işletme açısından başka bir anlama geliyor olabilir. Ticaret kanununda ileri tarihli bir çek, biçim olarak çek sayılır, fakat muhasebe açısından bu çek vadeli alacaktır. Bu durumda alınan çek öz olarak değerlendirilir ve vadeli alacak olarak kaydedilir.

Kaynak: Bu yazı yazılırken Prof. Dr. Orhan Sevilengül'ün Genel Muhasebe kitabından faydalanılmıştır. Bu kitap aynı zamanda muhasebe alanında daha fazla bilgi edinmek isteyenler için kitap tavsiyemdir.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).

Etiketler Muhasebe