Bir yatırım kararı alırken temel analizden faydalanmak isteyen yatırımcının mutlaka başlangıç düzeyinde de olsa muhasebe bilgisi edinmesi gerekmektedir. Muhasebe konusundaki çalışmalara muhasebenin temel çeşitlerini öğrenerek, daha geniş açıdan bakarak başlamak oldukça faydalı olacaktır.

İşletmelerin ihtiyaçlarının değişmesi farklı muhasebe dallarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Muhasebe bilimi amacına ve hizmet ettiği gruba göre; genel muhasebe, maliyet muhasebesi ve yönetim muhasebesi olmak üzere üç ana başlığa ayrılabilir:

Genel Muhasebe (Financial Accounting):

Genel muhasebe, diğer adıyla finansal muhasebe, işletmenin varlıkları (Aktifler) ile bu varlıkları elde etmek için kullandığı kaynakları (Pasifler), işletme gelirlerini ve işletme giderlerini ortaya koyan muhasebe dalıdır. Bir işletmede oluşan parasal işlemlerinin tamamı hiçbir değişikliğe uğramadan, objektif bir şekilde, belgelere dayalı olarak kaydedilmektedir. 

Genel muhasebe verileri finansal tablolar ( Bilanço Tablosu, Gelir Tablosu ) aracılığı ile gösterilir, bu tablolar bir işletmenin geçmiş mali performansı ile bugünkü mali durumu hakkında bilgiler vermektedir. Finansal tabloların nasıl hazırlanacağına dair standartlar bulunmaktadır.

Finansal muhasebe sonuçları alacaklılar, ortaklar ya da devlet gibi işletme dışı grupları yakından ilgilendirmektedir. Bu sonuçların yorumlanması aynı zamanda işletme içi gruplar için de önemlidir. Finansal muhasebe sonucunda elde edilen veriler çeşitli temel analiz yöntemleri kullanılarak birbirleri ile karşılaştırılmakta ve geleceğe dair yatırım ya da yönetim kararlarının alınmasında kullanılmaktadır.  

Finansal muhasebe bir işletmeye aşağıdaki faydaları sağlamaktadır;

  • Yapılan işlemlerin geçmişe dönük olarak detaylı bir şekilde kaydedilmesi,
  • İleriye dönük borç - alacak gibi hesapların takibi,
  • İşletmede parasal işlemlerin doğru ve eksiksiz yürüdüğünün teyit edilmesi

Genel muhasebe tüm işletmeler için zorunludur, bu nedenle muhasebenin temeli olarak görülmelidir. Genel muhasebe sektörel uygulamalara göre; örneğin banka muhasebesi, inşaat muhasebesi, otel muhasebesi şeklinde isimlendirilmektedir. 

Maliyet Muhasebesi (Cost Accounting):

Maliyet muhasebesi, üretim yapan işletmelerin kullandığı bir muhasebe türüdür. Maliyet muhasebesinin amaçları aşağıda listelenmiştir:

  • Üretilen malların birim maliyetini hesaplamak (Mamül, yarı mamül ve Satılan mal maliyeti gibi) ve buna göre ürünlerin satış fiyatını doğru tespit etmek,
  • Gider kontrolüne yardımcı olmak, giderlerde sapma olup olmadığını tespit etmek,
  • Gider bütçelerini düzenlemek, finansal planlamaya yardımcı olmak,
  • İşletmenin geleceği ile ilgili kararları karşılaştırarak yönetimsel kararlara yardımcı olmak. Örneğin işletmede yeni bir ürün çıkarmak, yeni bir üretim hattı kurmak gibi kararlar alınırken maliyet muhasebesinden faydalanılmaktadır.

Maliyet muhasebesi 7A, 7B gibi çeşitli maliyet hesaplarının yardımıyla tutulmaktadır. Maliyet muhasebesinde sık kullanılan kavramlar maliyet, harcama, gider, gelir, hasılat şeklinde listelenebilir.

Maliyet muhasebesini genel muhasebeden ayırmak mümkün değildir, maliyet hesaplarına ışık tutacak bütün bilgiler genel muhasebe hesaplarından alınmaktadır. Aynı şekilde maliyet muhasebesi uygulanmadan genel muhasebenin çıktıları olan finansal tabloların hazırlanması da mümkün değildir. Bu durumda maliyet muhasebesi genel muhasebenin bir alt basamağı sayılırken, aynı zamanda da geleceğe yönelik kararların alınmasına etkisi ile yönetim muhasebesinin yardımcısıdır.

Yönetim Muhasebesi (Management Accounting):

Genel (finansal) muhasebe hem işletme içine hem de işletme dışına bilgi sağlarken yönetim muhasebesi yalnızca işletme içinde kullanılmaktadır. Yönetim muhasebesi aslında finansal muhasebe ve maliyet muhasebesinin sağladığı bilgilerin yönetime katkıda bulunacak şekilde tekrar işlenerek işletme yönetimine sunulmasıdır. Bu bilgiler ışığında yöneticiler işletmenin finansal durumu ile ilgili planlama yapabilmekte ve kontrol sağlamaktadırlar.

Finansal muhasebe ile yönetim muhasebesi arasındaki farklar ise şu şekilde özetlenebilir;

  • İki muhasebe çeşidinin hizmet ettiği grup farklıdır. Yönetim muhasebesi iç gruplara yönelik hazırlanır. 
  • Finansal muhasebe kabul görmüş standartlara göre hazırlanmak durumundadır. Yönetim muhasebesi yönetimin ihtiyaçları doğrultusunda katı kurallara bağlı olmaksızın hazırlanmaktadır.
  • Finansal muhasebe geçmişi, yönetim muhasebesi ise geleceği göstermektedir.
  • Finansal muhasebe zorunludur, yönetim muhasebesinin uygulanması isteğe bağlıdır.

Sonuç olarak, yukarıdaki muhasebe dallarının hizmet ettiği gruplara bakıldığında bir yatırımcıyı ilgilendiren muhasebe türünün "genel muhasebe" olduğu görülmektedir. Yatırımcının, bilanço tablosu, gelir tablosu, özkaynak değişim tablosu ve nakit akım tablosu gibi temel finansal tablolar hakkında temel bilgilere sahip olması temel analiz uygulaması için yeterlidir. 

Bu yazıda muhasebe çeşitleri özetlenmiştir, "muhasebenin temel kavramları nelerdir?" başlıklı yazıdan muhasebe uygulamalarının dayanağını oluşturan, evrensel olarak kabul görmüş kavramları okuyabilirsiniz.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).

Etiketler Muhasebe