Teknik analiz grafiklerinde bar ya da çubuk gibi çeşitli fiyat gösterimlerinin yanında farklı grafik ölçekleri de kullanılmaktadır. Lineer ve logaritmik olmak üzere iki temel ölçek bulunmaktadır. Bu yazıda lineer ve logaritmik grafikler arasındaki farklar ve bu ölçeklerin nasıl kullanılabilecekleri örneklerle açıklanmaktadır.

Teknik analize yeni başlıyor ve teknik analiz grafikleri ile ilgili daha temel bilgilere ihtiyaç duyuyorsanız öncelikle "Teknik analizde kullanılan grafik gösterimleri" başlıklı yazıyı okuyabilirsiniz. Teknik analiz yaparken ilgili yazıda anlatılan fiyat çubuklarından kendinize uygun olan gösterimi seçtikten sonra grafik ölçeğini de lineer ya da logaritmik olarak ihtiyacınız çerçevesinde düzenleyebilirsiniz. Lineer ölçek, yani doğrusal ölçek çoğu teknik analiz programında ya da finans sitesinde kullanılan varsayılan grafik ölçeğidir. Logaritmik (doğrusal olmayan) gösterimin ise daha özel bir kullanım alanı vardır.

Lineer Ölçek ve Logaritmik Ölçek Arasındaki Fark

Lineer ölçek ile logaritmik ölçek arasındaki fark iki nokta arasındaki mesafe ile bu iki nokta arasındaki yüzdesel değişimin farklı anlamlara gelmesi nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Lineer ölçekte fiyat farkları her zaman eşit aralıklarla gösterilirken logaritmik ölçekte fiyat farkları eşit gösterilmemektedir. Logaritmik ölçekte fiyatların yüzdesel değişimi dikkate alınmaktadır, özetle lineer gösterimde fiyat farkı eşitse fiyat çubuklarının mesafesi eşittir, logaritmik ölçekte ise fiyattaki yüzdesel değişim eşitse mesafe eşittir.

Örneğin borsada 5 TL'den işlem görmekte olan bir hisse senedinin 10 TL'ye yükseldiğini düşünelim, bu yükseliş sonrasında fiyat 5 TL artmıştır, başka bir ifade ile %100 artmıştır. Şimdi de 100 TL'den işlem görmekte olan bir hisse senedinin 105 TL'ye yükseldiğini düşünelim. Bu durumda fiyat artışı yine 5 TL'dir fakat aradaki yüzdesel değişim %5'dir. 

Bu iki hisse senedi grafiğini (lineer) yan yana getirdiğimizde 5 TL'den 10 TL'ye artış ile 100 TL'den 105 TL'ye artış görsel olarak aynı görünecektir, çünkü fiyat çubuğunun boyu aynı olacaktır, fakat aslında bu iki fiyat hareketi mesafe olarak eşit olmasına rağmen yüzdesel değişim olarak eşit değildir. 

Yukarıdaki örnek farklı iki hisse senedi üzerinden verilmiştir, aynı hisse senedinin fiyatının yıllar içinde büyük değişimler göstermesi durumunda yukarıda anlatılan örnek daha iyi anlaşılabilir. Örneğin bir hisse senedinin 2000 yılında 5 TL'den işlem gördüğünü fakat 2016 yılında hisse senedi fiyatının 100 TL'ye yükseldiğini düşünürsek, bu hisse senedinin 16 yıllık grafiğini incelediğimizde fiyat adımları arasındaki mesafenin aynı gösterilmesi görsel olarak yanlış yorumlamalara neden olabilir. Grafik bir bütün olarak incelendiğinde geçmişte oluşan yüksek yüzdesel değişimler önemsiz, fiyat yükseldiğinde oluşan daha düşük yüzdesel değişimler ise daha önemli gözükecektir. Bu yanıltıcı algıyı logaritmik ölçek kullanarak gidermek mümkündür.

Lineer ve Logaritmik Ölçek ile Çizilmiş BİST 100 Grafiği

Aşağıda 2000-2016 yılları arasında BİST 100 endeksine ait grafik bulunmaktadır. Bu grafik lineer ölçek ile çizilmiştir, fiyat aralıkları her dönemde eşittir. 2000 yılında endeks 10.000 puandayken oluşan 100 puanlık değişim mesafesi ile 2016 yılında endeks 70.000 seviyesindeyken oluşan 100 puanlık değişim mesafesi grafik gösterimi olarak aynıdır. Grafik üzerine çizilmiş ızgaraya dikkat edilirse bu daha iyi anlaşılabilir.

bist 100 lineer grafik

Alttaki ikinci şekilde ise 2000-2016 yılları arasında BİST 100 endeksinin logaritmik ölçek ile çizilmiş grafiği bulunmaktadır. Grafik üzerine çizilmiş ızgaraya dikkat edilirse BİST 100 endeksindeki artışa paralel olarak geçmiş yıllardaki fiyat değişimlerinde oluşan mesafe ileriki yıllarda daralmaktadır. Özetle endeks 10.000 puandayken oluşan 100 puanlık değişim, endeks 70.000 seviyesindeyken oluşan 100 puanlık değişimden daha uzun bir mesafe ile gösterilmiştir. Çünkü geçmiş yıllardaki 100 puanlık değişim yüzdesel olarak daha fazladır.

bist 100 logaritmik ölçek grafiği

Sonuç olarak lineer ölçek varsayılan grafik ölçeğidir, fiyat farkını eşit olarak, değiştirmeden olduğu gibi yansıtmaktadır. Logaritmik ölçek ise yüzdesel değişimi temel almaktadır, fiyat çubuklarının boyutu yüzdesel değişime göre artmakta ya da azalmaktadır. Lineer ölçekte 5 TL'den 10 TL'ye artış ile 20 TL'den 25 TL'ye artış aynı Y ekseninde aynı mesafe ile gösterilirken, logaritmik ölçekte 5 TL'den 10 TL'ye artış ile 20 TL'den 40 TL'ye artış aynı mesafe ile gösterilmektedir.

Grafik ölçeğinin seçimi tamamen yatırımcının tercihine bağlıdır. Gözlemlerim yaygın olarak lineer gösterimin kullanıldığı yönündedir, fakat geçmiş yıllardaki fiyat seviyeleri ile bugünkü fiyat seviyeleri arasında büyük farklar varsa trendin gerçek büyüklüğünü görmek adına logaritmik ölçeğin kullanılmasında fayda bulunmaktadır. Özetle, kısa vadeli gösterimler için lineer ölçek, 5 ya da 10 yıl gibi uzun vadeli grafikler üzerinde çalışırken logaritmik ölçek tercih edilebilir.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).

Etiketler Grafik