Finansal araçların fiyat grafikleri incelendiğinde bazı fiyat atlamalarının olduğu görülebilir. Bu fiyat atlamaları "gap" ya da "fiyat boşluğu" olarak adlandırılır. Bu yazıda fiyat boşlukları ve çeşitleri özetlenmektedir;

Fiyat boşlukları, boşluğu yaratan fiyat adımlarında hiç işlem gerçekleşmemesi nedeniyle oluşur. Bu tür fiyat aralıkları çoğu zaman yatırımcıların büyük bölümünde oluşan ani algı değişikliği nedeniyle oluşur. Boşluklar fiyatlarda artış yönünde oluşabileceği gibi düşüş yönünde de oluşabilir. Piyasanın hacimsiz ilerlediği dönemlerde de talep yetersizliği nedeniyle fiyat boşluklarının oluşması mümkündür. Örneğin forex piyasasındaki yüksek likidite ve hacim nedeniyle fiyat boşluklarına oldukça az rastlanırken hacmi düşük bir hisse senedinde boşluklar sık görülebilir.  

Fiyat boşlukları aşağıdaki nedenlerle oluşabilir. Bu nedenlere talebi aniden artıracak ya da düşürecek, beklentilerin aksine oluşan her türlü olay eklenebilir;

  • Şirketin beklenenden fazla kar ya da zarar açıklaması
  • Doğal afetler ya da savaş durumları 
  • Politik bir gelişme,
  • Beklentilerin dışında açıklanan makro ekonomik veriler
  • Hacimsiz, talebin düşük olduğu piyasa koşulları

Bir diğer önemli piyasa terimi ise "fiyat boşluğunun kapanması" dır. İlerleyen zamanda atlanan fiyat adımlarından işlem gerçekleşmesi fiyat boşluğunun kapanması ya da doldurulması olarak nitelendirilir. Fiyat boşlukları hemen kapanabileceği gibi, uzun yıllar bu seviyelerden tekrar işlem gerçekleşmeyebilir. Fiyat boşluklarının mutlaka kapanacağına dair bir zorunluluk yoktur. Fiyat boşluklarının kapanması ile ilgili teoriler yazının sonunda ayrı bir başlıkta incelenmektedir. 

Fiyatlarda atlamalar seans açılışlarında meydana gelir. Bir önceki kapanış fiyatı ile güncel açılış fiyatı arasındaki fark fiyat boşluğunun büyüklüğünü verir. Fiyat boşluklarının oluşma şekli önem derecesini değiştirebilir. Aşağıda fiyat boşlukları, orjinal adıyla "gap" oluşumlarının çeşitleri görülebilir;

teknik analizde fiyat boşlukları ve çeşitleri

1. Standart (Olağan) Boşluklar:

Gösterge niteliğinde değerlendirilemeyecek, önemsiz boşluklardır. İşlem hacminin düşmeye başladığı, ilginin azaldığı piyasalarda sıklıkla görülür. Genellikle fiyat belirli bir yatay kanal içinde ilerlerken seans başlarında oluşan emirlerin düşüklüğü nedeniyle küçük boşluklar oluşur ve seansın başlamasından kısa bir süre sonra boşluğun dolması beklenir.  Bu fiyat hareketleri sıklıkla ve her seansta oluşuyor ve giderek boşluklar büyüyorsa piyasanın oldukça sığlaştığı ve işlem yapmaya müsait olmadığı düşünülebilir.  

2. Kopuş (Kırış) Boşlukları:

Tespit edilmesi gereken en önemli fiyat hareketlerinin başında gelir. Adından da anlaşılacağı üzere kopuşlar bir trend değişikliğinin habercisidir, piyasanın en agresif olduğu zamanları temsil eder. Kazanç sağladıkları kadar doğru analiz edilmedikleri takdirde ani ve büyük kayıplara neden olabilirler. 

Kopuşlar normal boşlukların aksine uzun süredir devam eden bir sıkışmanın destek veya direncinin kırılması ile meydana gelir. Önemli bir fiyat seviyesinin kırılmasının da etkisiyle alıcılar ya da satıcılar fiyatı agresif bir şekilde yukarı ya da aşağı taşırlar. Oluşan boşlukların aynı seansta ya da kısa zamanda kapanması beklenmez. Bu boşlukların tespitinde hacimdeki artış önemli bir göstergedir.

3. Devam Eden (Ölçüm) Boşluklar:

Bu boşluklar genellikle kopuş boşluklarını takip eder ve mevcut fiyat hareketinin yönünde oluşur. Bu tür boşluklar fiyat yönünün gücünü gösteren ve trendi teyit eden fiyat hareketlerdir. Ölçüm ismi ise bu fiyat hareketlerinin genellikle bir önceki boşluktan mevcut fiyat seviyesine kadar olan fiyat yüksekliği kadar daha ilerlemelerinden gelir. Bu boşlukların da aynı seans içinde kapanması çok beklenmez. Yüksek hacimli işlemler yine önemli bir göstergedir.

4. Tükeniş Boşlukları:

Tükeniş boşluklarını devam eden boşluklardan ayırmak gerekir. Artan talep ile hızlı bir alım dalgası oluşmuştur ve artık alıcılar istekli değildir. Bu durumda trendin sonlarında "geç kalan" yatırımcılar olacaktır ve hala hareketin devamı beklentisi ile alıma geçeceklerdir. Bu gibi durumlarda son gelenlerin de alımıyla fiyat boşluk oluşturan bir açılış yapar fakat bu sefer artık trend tükenmiştir ve fiyat boşluğu ani bir şekilde geri doldurulur ve yukarı fiyat hareketi sonlanır. Hedefe varılmasıyla karını almak isteyen yatırımcılar satışa geçer. Ters yönlü bir trend başlayabileceği gibi, fiyatlar yatay bir bant içinde hareket etmeye de devam edebilir. Bu senaryo düşüş hareketinin sonunda da tam tersi şekilde geçerlidir. 

Fiyat Boşlukları Neden Kapanır?

Daha önce de belirtildiği üzere fiyatlarda oluşan aralıklar kapanma eğilimindedir, fakat böyle bir kuraldan bahsedilemez. Yine de istatistik vermek gerekirse, yapılan ölçümlerde;

ABD SP500 endeksinde son 10 yılda oluşan fiyat boşluklarının %70'inin aynı gün kapandığı görülmüştür.

Abd Dow Jones endeksinde oluşan boşlukların %9'unun kapanmadığı, yani 10 boşluktan 9'unun kapandığı görülmüştür.

Fiyat boşluklarının kapanma nedenleri arasındaki teoriler aşağıda özetlenmektedir; 

Rasyonel olmayan çoşku ya da korku: Hareket panikle gelmişse alıcılar ve satıcılar arasında rasyonel olmayan maliyetler oluşmuş olabilir, bu alım satımların düzeltmesi ve dengenin tekrar oluşması için fiyatlar boşluk oluşan bölgelere tekrar dönme eğilimindedir. 

Destek ve direncin kaybolması: Fiyatlar boşluklar bırakarak hareket ettiğinde destek ve direnç oluşmaz. Fiyatların tekrar ters yöne hareket etmesi durumunda bu boşluk bölgelerinde destek ve direnç bulunmaması nedeniyle boşluklar hızla kapanır ve piyasa dengesinin var olduğu ilk destek ya da dirence dönülür. Bu daha çok hızlı kapanan boşluklar için geçerlidir. 

Bu konudaki belirsizlik şu şekilde giderilebilir, kopuş ve devam niteliğindeki boşlukların kısa sürede dolması beklenmemelidir fakat tükeniş ve normal boşluklar kısa sürede doldurulmaya müsaittir.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).