Etkin piyasalar hipotezi Nobel ödüllü Amerikalı ekonomist Eugene Fama tarafından 1970 yılında geliştirilmiştir. Bu hipotezi doktora tezinde sunan Eugene Fama, varlık fiyatlama modelleri ve portföy teorisi üzerine yaptığı çalışmalar ile modern finansın önemli isimleri arasında sayılmaktadır.

Eugene Fama'ya göre etkin piyasa, oldukça geniş ve rasyonel bir yatırımcı kitlesinin kar maksimizasyonu için birbirleri ile rekabet halinde olduğu ve bilginin herkes tarafından kolay ulaşılabilir olduğu piyasa koşullarını tanımlamaktadır. Etkin piyasalar hipotezi ise piyasadaki tüm bilginin hisse senetlerinin fiyatları içinde olduğunu, hisse senetlerinin gerçek değerlerini yansıttığını,yani değerlerinden az ya da fazla fiyatlardan işlem görmediklerini, bu koşullarda yatırımcıların piyasa ortalamasının üzerinde getiri elde edemeyeceklerini savunmaktadır. Aslında bu görüş bizlere, endeksin genel performansını yansıtan bir portföy oluşturmanın en iyi yatırım şekli olacağını söylemektedir.

Finansal piyasalarda her bir görüşün karşısında eleştirel farklı bir görüş daha bulunmaktadır, piyasalarda tek bir doğru olduğunu söylemek pek mümkün değildir. Etkin piyasalar hipotezinin oldukça sert savunucularının yanında bu hipoteze fazlasıyla eleştiri de getirilmiştir. Örneğin, bir değer yatırımcısı olarak, yani temel analiz kullanarak uzun yıllar boyunca piyasanın üzerinde getiri elde edebilen Warren Buffet adeta etkin piyasalar hipotezine meydan okumaktadır. Başka bir eleştirel örnek de piyasalarda oluşan balonlar ve peşinden gelen çöküşler olabilir. Bu gibi piyasa çöküşlerinde hisse senetlerinin çok kısa bir süre içinde gerçek değerinin altına düşebildiği bilinmektedir.

Etkin piyasalar hipotezi zayıf, orta ve güçlü olmak üzere 3 farklı seviyede değerlendirilmektedir;

  • Zayıf-etkin: Bu seviye, tarihsel veriler kullanılarak gelecek ile ilgili tahmin yapmanın mümkün olmadığını savunmaktadır. Özet olarak, teknik analiz kullanılarak piyasanın üzerinde kazanç sağlamanın mümkün olmadığı, fiyatların rastgele seyrettiği ve çeşitli formasyonlar oluşturmadığı, fakat aksine temel analizin belirli seviyede avantaj sağlayabileceği görüşü hakimdir.
  • Orta-etkin: Bu seviyedeki görüş, piyasadaki tüm bilginin (herkes tarafından ulaşılabilen) hisse senedinin mevcut fiyatının içinde olduğu, piyasaya yeni bir bilgi geldiğinde bu bilginin de anında fiyatlara yansıyacağı görüşü hakimdir. Sonuç olarak yatırımcının halka açık bilgileri kullanarak, teknik ya da temel analiz kullanarak piyasanın üzerinde getiri elde etmesinin mümkün olmadığı savunulmaktadır. Bu görüşe göre avantaj sağlayabilecek bilgi ancak içerden sağlanan (insider) bilgidir.
  • Güçlü-etkin: Bu seviyede, halka açık bilgi ile beraber içeriden sağlanan bilginin de piyasa ortalamasının üzerinde getiri elde etmek için faydasız olduğu görüşü hakimdir. Sonuç olarak, bu görüşe göre hiç bir yatırımcı piyasanın üzerinde getiri elde edemeyecektir, bunu başaran kişinin olasılık dahilinde şansı yaver gitmiştir.

Her piyasanın etkinlik seviyesi farklıdır, bu seviyeyi belirleyen ise piyasadaki kontrol mekanizmasının nasıl çalıştığı, bilgi akışının ne kadar serbest olduğu, yatırımcıların ne kadar rasyonel davrandığı, finansal okuryazarlık seviyesi, piyasa derinliği gibi faktörlerdir. Bu durumda, günümüz piyasalarının tamamen etkin olduğu ya da olmadığı söylenemez, bu iki uç nokta arasında bir görüş benimsemek daha gerçekçi olacaktır. 2000'li yılların popüler araştırma konularından birisi olan "davranışsal finans" etkin piyasalar hipotezine önemli eleştiriler getirmektedir. Son olarak; teknik ya da temel analiz gibi çeşitli analiz yöntemlerinden sorgusuz beklentilere girmek ne kadar yanlışsa, yıllardır yatırımcılar tarafından kullanılan bu yöntemleri (etkin piyasalar hipotezinde olduğu gibi) tamamen dışlamak da doğru olmayacaktır.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).