Yatırımın amacı finansal varlığı düzenli olarak arttırmak ve varlığın enflasyon karşısında değer yitirmesini önlemektir, bir sonraki adımda ise piyasanın ortalama getirisi üzerinde kazanç sağlayabilmektir. Yatırımcı varlığını arttırmak için risk almakta ve bunun karşılığında da ilave kazanç beklemektedir.

Peki alınan riskler kontrol edilebilir mi, yatırımcı kazanç sağlamak için hangi varlıklara yatırım yapmalıdır? Portföy oluşturma kavramı ve portföy yönetimi bu sorulara cevap verebilmektedir. Özet bir giriş niteliğindeki bu yazıda portföy yönetiminin temel kavramları hakkında bilgiler yer alacaktır, daha detaylı bilgiler içeren yazılar "portföy yönetimi" kategorisi altında yer almaktadır; 

Portföy Nedir?

Portföy kelimesi İtalyanca kökenlidir. Orjinali "portafoglio" olan kelime porta (taşımak) ve foglio (kağıt) kelimelerinin birleşiminden oluşmaktadır. Bu çeviriden de anlaşılacağı üzere portföy, kağıt dosyası, klasör anlamına gelmektedir. Aynı zamanda çanta, cüzdan anlamında da kullanılmaktadır.

Finansta ise portföy kelimesi yine benzer şekilde çeşitli yatırım araçlarının bir araya geldiği bir varlık grubunu temsil etmektedir. "Portföy çeşitlendirmesi" öncelikle yatırım yapılacak varlık sınıflarının seçilmesi ve her bir varlık sınıfının içinde çeşitlendirmeye gidilmesi şeklinde iki kademede düşünülebilir. Varlık kategorileri; hisse senetlerinden, tahvil ve bono gibi sabit getirili varlıklardan, dövizden, altın gibi emtiadan oluşabilir. Bu listeye gayrimenkul gibi taşınmaz varlıklar ya da bu varlıklara dayalı menkul kıymetler de eklenebilir. Varlık kategorileri içinde, örneğin hisse senetleri içinde ise bankacılık, gıda, sanayi gibi sektörel ya da firma çeşitlendirmesine gidilebilir.

Portföy oluşturmanın, yani farklı varlıklara bir arada yatırım yapmanın amacı alınan riskleri düşürüp, bu riskler karşılığında elde edilecek getiriyi artırmaktır. Bu amaç; "riski kontrol altında tutarak, kabul edilen risk seviyesindeki en yüksek getiriyi elde etmek" şeklinde de ifade edilebilir.

Bugün finans dünyası için vazgeçilmez bir kavram olan portföy çeşitlendirmesi 1950 ve 60'lı yıllara kadar tam anlamıyla tanımlanmamıştır ve bilinçli olarak kullanıldığı düşünülmemektedir. Borsaların ve finans piyasalarının 1600'lü yıllara uzanan bir geçmişi olduğu düşünüldüğünde bu oldukça şaşırtıcıdır. Geçmiş yıllarda yatırımcıların farklı hisse senetlerine aynı anda yatırım yaptıkları görülmekle beraber, bu stratejiyi riski düşürmek adına değil hisse bazında daha fazla getiri elde etmek için kullandıkları bilinmektedir. Daha sonraki dönemde çeşitli yatırım araçlarına aynı anda yatırım yapmanın riski azaltacağı düşünülmüş ve aşırı çeşitlemeyi önemseyen geleneksel portföy yaklaşımı geliştirilmiştir. Portföy çeşitlemesi, 1950'li yıllarda, o dönem yapılan çalışmaların da katkısıyla Harry M. Markowitz tarafından Modern Portföy Teorisi (MPT) adı altında daha bilimsel bir zemine oturtulmuştur. Bu yaklaşımlar farklı yazılarda daha detaylı anlatılacaktır.

Portföy Yönetimi Nedir?

Portföy bir çok varlığın bir araya geldiği, fakat bir bütün olarak ele alınması gereken bir kavramdır. Bu nedenle portföyün sürekli olarak izlenmesi gerekmektedir. Bu durumda portföy yönetimini "yatırımcının risk algısına ve beklentilerine göre oluşturulan bir portföyün idaresi" şeklinde tanımlayabiliriz.

Portföy yönetimi portföyün oluşturulmasını, izlenmesini ve portföyle ilgili gerekli değişikliklerin yapılmasını içerir. Portföyde yer alacak varlıkların seçimi ve gerektiğinde portföyden çıkarılacak varlıkların tespiti portföy yönetiminin konusudur.

Aktif portföy yönetimi ve pasif portföy yönetimi olmak üzere iki farklı yaklaşımdan bahsedilebilir. Pasif portföy yönetimi endeksleme ya da endeks yatırımı olarak da bilinmektedir. Bu portföy yönetimi yaklaşımında belirli bir endeks takip edilmekte ve bu endeks performansını yansıtacak bir portföy oluşturulmaktadır. Aktif portföy yönetiminde ise portföy performansının arttırılması için çeşitli analiz yöntemleri ile alım satım kararları alınmakta ve portföy içeriğinde sıkça değişiklikler yapılmaktadır.

Portföy yönetimi hizmeti bu hizmeti vermek için kurulmuş şirketler aracılığı ile alınabilir. Bireysel olarak kişinin kendi varlıklarını yönetmesi de portföy yönetimidir. Ülkemizde kurumsal portföy yönetimi SPK 'nın "Portföy Yönetim Şirketleri ve Bu Şirketlerin Faaliyetlerine İlişkin Esaslar" tebliği ile tanımlanmış bir finansal hizmettir.

Sistematik ve Sistematik Olmayan Risk

Bir portföy oluşturmanın amacı toplam yatırım riskini azaltmaktır. Fakat bazı riskler çeşitlendirme ile azaltılabilirken bazı riskler her zaman vardır ve bunlara müdahale etmek mümkün değildir. Bu durumda riskleri sistematik ve sistematik olmayan riskler olarak ikiye ayırmak gerekmektedir. Toplam portföy riski sistematik ve sistematik olmayan risklerin toplamına eşittir.

Finansta sistematik olmayan risklerin ölçüsü standart sapma, sistematik riskin ölçüsü ise beta katsayısı dır.

Sistematik riskler tüm piyasayı aynı anda etkileyen, politik, ekonomik ve sosyal yaşamdaki değişimden kaynaklanan risklerdir. Aşağıdaki grafikte de görüleceği üzere bu riskler portföy çeşitlendirmesi ile tamamen yok edilemez. Portföydeki varlık sayısı artırılmasına rağmen sistematik risk (gri alan) her zaman vardır. Sistematik risk sıfırlanamaz fakat farklı varlık kategorilerine yatırım yapıldığı takdirde artış ya da azalış gösterebilir. Piyasa riski, pazar riski ya da belirsizlik olarak da adlandırılabilir. Politik riskler, kur riski, faiz riski sistematik riske örnek gösterilebilir.

sistematik ve sistematik olmayan risk

Sistematik olmayan riskler ise varlık sayısının artırılması ile azaltılabilir, hatta tamamen ortadan kaldırılabilir. Bu durumda yatırımcının toplam riski sistematik riske (pazar riskine) eşitlenmiş olur. Şirketlere özgü riskler, sektörel riskler ya da yöneticilere dair riskler sistematik olmayan risklere örnek gösterilebilir.

Özet olarak bir yatırımcı portföy çeşitlendirmesi yolu ile yatırımlarını farklı alanlara kaydırarak pazar riski dışındaki risklerden büyük oranda korunabilir. Portföyün oluşturulması, riskin kontrolü ve yönetimi yatırımın temel adımlarından biridir.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).