Zorunlu Karşılık Oranı

Bankaların topladıkları mevduatlar karşılığında TCMB nezdinde bulundurmaları gereken mevduat oranıdır.

Mevduat toplayan bankaların topladıkları mevduatın belirli bir oranına karşılık gelen tutarı Merkez Bankası'nda bulundurmaları gerekmektedir. Bu uygulamaya Türkiye'de faaliyet gösteren yerli ya da yabancı tüm bankalar tabidir. Karşılık oranı mevduat vadesi ve para birimine göre değişiklik göstermektedir.

Merkez Bankası zorunlu karşılık tutarlarına faiz ödeyebileceği gibi bankalara hiç faiz vermeyebilir.

"Zorunlu karşılık oranı" uygulaması aslen bankacılık sisteminin teminat benzeri bir yapı ile daha sağlıklı işlemesi için başlatılmış olup günümüzde Merkez Bankaları'nın likidite kontrolünü sağladığı önemli bir para politikası aracı haline gelmiştir. Örneğin zorunlu karşılık oranlarının yükseltilmesi bankaların kredi kaynaklarının düşmesine, dolayısıyla da para arzının da azalmasına neden olmaktadır. Bu demektir ki zorunlu karşılık oranlarında değişiklik ile parasal sıkılaşma ya da gevşeme yapmak mümkündür.

Özet olarak zorunlu karşılık oranlarındaki değişiklik ekonomiyi aşağıdaki iki temel yolla (kanalla) etkilemektedir; 

  • Maliyet kanalı: Özellikle bankaların karşılık tutarları üzerinden faiz almadıkları durumda zorunlu karşılık oranlarının artması daha fazla kaynağın faizsiz olarak Merkez Bankası'nda bulundurulması anlamına gelir, sonuç olarak bankalar bu maliyet artışını kredi faizlerine yansıtmaları beklenebilir.
  • Likidite kanalı: Karşılık oranlarının artması bankaların kredi verilebilir kaynakları ile beraber kullanılabilir kaynaklarının azalması anlamına gelir. Bankalar daha az kredi verme yolunu seçebilirler. Likidite düşüşü, bankaların Merkez Bankası fonlarına daha fazla ihtiyaç duyacağı anlamına da gelir.

Dünyanın bir çok ülkesinde zorunlu karşılıklar farklı oranlar ile uygulanmaktadır. Aşağıda çeşitli hesaplar için TCMB tarafından belirlenmiş olan güncel karşılık oranları görülebilir;

Türk Lirası Hesaplar için Karşılık Oranları:

Mevduat ve Katılım Fonu Yükümlülükleri Oranlar
Vadesiz, ihbarlı mevduatlar ve özel cari hesaplar ile 1 aya ve 3 aya kadar (1 ay ve 3 ay dâhil) vadeli mevduatlar/katılma hesapları 11,5
 6 aya kadar (6 ay dâhil) vadeli mevduatlar/katılma hesapları  8,5
1 yıla kadar vadeli mevduatlar/katılma hesapları  6,5
1 yıl ve daha uzun vadeli mevduatlar/katılma hesapları ile birikimli mevduatlar/katılma hesapları 5
Mevduat ve Katılım Fonu Dışı Diğer Yükümlülükler Oranlar
1 yıla kadar (1 yıl dâhil) vadeli  11,5
3 yıla kadar (3 yıl dâhil) vadeli  8
3 yıldan uzun vadeli 

Yabancı Para Hesaplar için Karşılık Oranları:

Mevduat ve Katılım Fonu Yükümlülükleri Oranlar
Vadesiz ve ihbarlı mevduat, özel cari hesaplar ile 1 aya kadar, 3 aya kadar, 6 aya kadar ve 1 yıla kadar vadeli 13
1 yıl ve 1 yıldan uzun vadeli    9
Mevduat ve Katılım Fonu Dışı Diğer Yükümlülükler Oranlar
1 yıla kadar  (1 yıl dâhil) vadeli 18
2 yıla kadar  (2 yıl dâhil) vadeli 13
3 yıla kadar  (3 yıl dâhil) vadeli 8
5 yıla kadar  (5 yıl dâhil) vadeli 7
5 yıldan uzun vadeli  6

Yazar: Email: piyasarehberi (@) yahoo.com