Merkez bankaları bir ülkede para basma yetkisine sahip olan, ülke döviz kuru, para arzı ve faiz oranlarını, kısacası para politikası uygulayıcısı ve yöneticisi kuruluşlardır. Temel amaçları ülkedeki fiyat istikrarını sağlamaktır, gelişmiş ülkelerde tüm kararlarını bağımsız olarak alırlar;

Türkiye Merkez Bankası da bu amaçla 1930 yılında kabul edilen 1715 sayılı Merkez Bankası Kanunu'nun ardından 3 Ekim 1931 yılında faaliyetlerine başlamıştır. Dünya ve Türkiye'deki ekonomik şartların değişmesiyle 1970 yılında bugün hala yürürlükte olan 1211 sayılı yeni Merkez Bankası Kanunu kabul edilmiş ve Merkez Bankası'nın yetkileri genişletilmiştir. 

TCMB anonim şirket (A.Ş) statüsündedir. Hisseleri A, B, C ve D sınıfı olarak ayrılmıştır.

  • (A) sınıfı hisse senetleri Hazineye, (Hazine'nin payı %51'in altına düşemez.)
  • (B) sınıfı hisse senetleri milli bankalara,
  • (C) sınıfı hisse senetleri diğer bankalar ve şirketlere,
  • (D) sınıfı hisse senetleri tüzel ve gerçek kişilere ayrılmıştır.

Merkez Bankası'nın ortaklık yapısı aşağıda görülmektedir; 

TCMB ortaklık yapısı

Merkez Bankasının Görevleri şu şekilde özetlenebilir;

Merkez Bankası'nın görev ve yetkileri 1211 no'lu kanunda belirtilmiştir. Merkez Bankası'nın temel amacı fiyat istikrarını sağlamaktır. Bu amaç için kullanacağı politikaları bağımsız olarak belirler.

Fiyat istikrarı ne anlama gelmektedir?: TCMB fiyat istikrarını "şirketlerin ve kişilerin yatırım, tüketim ve tasarruf kararlarını alırken dikkate almayacakları oranda düşük bir enflasyon oranı" olarak tanımlamaktadır. Bu oran %1-3 arasında olabilir. Aynı zamanda bu oranların sürdürülebilir olması da sağlanmalıdır.

Bankanın görevleri aşağıda sıralanmıştır; 

  • Piyasa ve finansal sistemde istikrarın sağlanması ya da korunması için belirleyeceği para politikası stratejilerini uygulamak, 
  • Fiyat istikrarını sağlama amacını koruyarak ülkenin büyüme ve istihdam politikalarına destek olmak, bağımsız bir kuruluş olmakla beraber hükümete finansal sistemle ilgili görüş verebilir, hükümetin ekonomik ve mali müşaviri görevini üstlenmek,
  • Tek yetkili kurum olarak banknot ihrac etmek 
  • Enflasyon hedefi belirlemek ve buna uygun politikaları uygulamak,
  • Açık piyasa işlemleri ile dolaşımdaki para miktarını kontrol etmek. Bunlar; hazine bonosu, tahvil ve hisse senedi alım satımı olabilir,
  • Türk Lirası'nın diğer para birimleri karşısındaki değerini korumak, bunun için gerekli olan kur rejimini uygulamak ve döviz alım-satımı yapmak,
  • Ülke altın ve döviz rezervlerini yönetmek,
  • Son mercii olarak bankalara kredi vermek,
  • Bankalarca uygulanacak zorunlu karşılık ve disponibilite oranlarını belirlemek,
  • Reeskont ve avans işlemleri yapmak. 

TCMB'nin 2002 yılında başladığı ve günümüzde de uygulamaya devam ettiği para politikası stratejisi enflasyon hedeflemesi rejimidir.  Merkez Bankası'nın kararlarını bağımsız olarak alması esastır. Bu husus kanunda da açıkça belirtilmiştir.

1211 sayılı TCMB kanunu Pdf formatında indirmek için tıklayınız.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).