Borsa İstanbul yalnızca hisse senetlerinin alınıp satıldığı bir pazar yeri değildir, Borsa İstanbul pay piyasası, vadeli işlem ve opsiyon piyasası, borçlanma araçları piyasası ve kıymetli madenler piyasası olmak üzere dört ana piyasadan oluşmaktadır. Hisse senetlerinin alınıp satıldığı pay piyasası ise kendi içinde farklı pazar yerlerine ayrılmıştır;

Borsa İstanbul bünyesindeki piyasalar ve özellikleri aşağıda kısaca özetlenmektedir;

  • Pay Piyasası: Çeşitli büyüklüklerde ve çeşitli sektörlerden halka açık şirketlerin hisse senetlerinin alınıp satıldığı pazar yeridir. Eskiden hisse senedi piyasası olarak bilinirken "hisse" ifadesi yerine "pay" ifadesi tercih edildiği için artık "pay piyasası" olarak adlandırılmaktadır.
  • Borçlanma Araçları Piyasası: İkinci el tahvil ve bono, repo, ters repo ve eurobond gibi ürünlerin el değiştirdiği organize piyasadır.
  • Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP): Belirli hisse senetlerine ve Bist 30 borsa endeksine ve dövize dayalı vadeli işlem ve opsiyon işlemleri ile kıymetli maden, emtia ve enerjiye dayalı vadeli işlemlerin gerçekleştirildiği pazar yeridir.
  • Kıymetli Madenler ve Taşlar Piyasası: Borsa İstanbul'un (BİST) kurulmasından sonra 2013 yılında İstanbul Altın Borsası BİST bünyesine geçmiştir ve ilgili işlemler bu piyasa yürütülmektedir.

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'nın BİST'e dönüşümü sonrasında 30 Kasım 2016 itibariyle Pay Piyasası'nın pazar yapısı güncellenmiştir. Bist Pay Piyasası'nda yer alan pazar yerlerinin güncel durumu, pazar kodları ve tanımları aşağıda özetlenmiştir;

  • Yıldız Pazar (Z) (BIST Star): Eski yapıda Ulusal Pazar olarak bilinen pazardır. Bu pazarda işlem gören hisse senetleri halka açık piyasa değeri 100 Milyon TL’nin üzerinde olan şirketler ya da BIST 100 endeksi kapsamındaki şirketlerdir.
  • Ana Pazar (N) (BIST Main): Eski yapıda ikinci ulusal pazar olarak bilinen pazardır. Halka açık piyasa değeri 25 Milyon TL ile 100 Milyon TL arasındaki şirketlere ait hisse senetleri Ana Pazar'da işlem görmektedir. Ana Pazar'da işlem görme kriterlerine göre önceden halka arz edilmiş şirketlerin piyasa değeri 25 Milyon TL'nin altında olabilir, fakat yeni halka arz olacak şirketlerde 25 Milyon TL limiti bulunmaktadır.
  • Gelişmekte Olan İşletmeler Pazarı (G) (BIST Emerging Companies): Eski yapıda ayrı bir piyasa olan Gelişen İşletmeler Pazarı BİST Pay Piyasası pazar yerleri arasına alınmıştır. Halka açık piyasa değeri 25 Milyon TL'nin altında, gelişme ve büyüme potansiyeline sahip şirket hisseleri bu pazarda işle görmektedir. Gelişen İşletmeler Pazarı'nda iki yıl işlem gören şirketler Yıldız ve Ana Pazar'a geçiş yapabilmektedir.
  • Yakın İzleme Pazarı (W) (Watchlist): Çeşitli kriterleri karşılayamayan ve diğer pazar yerlerinden çıkarılmak durumunda kalınan şirket hisseleri Yakın İzleme Pazarı'nda işlem görmektedir. Eski adı Gözaltı Pazarı'dır.
  • Kolektif Yatırım Ürünleri ve Yapılandırılmış Ürünler Pazarı (K) (Collective and Structured Products): Eski adı Kurumsal Ürünler Pazarı'dır. Menkul kıymet yatırım ortaklıkları, gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve girişim sermayesi yatırım ortaklıkları payları ve borsa yatırım fonları katılma belgeleri, aracı kuruluş varantları ve sertifikalar bu pazarda işlem görmektedir.
  • Nitelikli Yatırımcılar İşlem Pazarı (Q) (Equity Market for Qualified Investors): Belirli kriterleri karşılayan bireysel ve kurumsal yatırımcılar "nitelikli yatırımcı" statüsü alabilmektedir. Bazı şirketlerin hisse senetleri halka arz edilmeden yalnızca nitelikli yatırımcılara ihraç edilmektedir. Bu tür paylar Nitelikli Yatırımcı Pazarı'nda işlem görmektedir.
  • Piyasa Öncesi İşlem Platformu (S) (Pre-Market Trading Platform): Eski adı Serbest İşlem Platformu'dur. Halka açık fakat payları borsada işlem görmeyen bazı şirketler Sermaye Piyasası Kurulu'na paylarının bu pazarda işlem görmesi için başvuruda bulunabilmektedir.

Yukarıdaki pazar yerlerine ilave olarak Pay Piyasası'nda yapılan özellikli işlemler de bulunmaktadır. Bir şirkete ait belirli bir miktarın üzerindeki payın alış ve satış işlemi "toptan işlemler" olarak adlandırılmaktadır ve bu işlemler BİST Pay Piyasası bünyesinde belirli kurallar dahilinde gerçekleştirilmektedir. Aynı şekilde bazı şirketler bedelli sermaye artırımı yoluyla nakdi sermaye artırımına gidebilirler. Bu gibi durumlarda yatırımcıların yeni pay alma kullanım hakları da (Rüçhan Hakkı Kuponu) alınıp satılabilmektedir. Bu işlemler ilgili hisse senedinin işlem gördüğü pazarda gerçekleşmekte olup ilgili hisse senedine bağlı rüçhan hakları (R) koduyla işlem görmektedir.

Not: Bu yazıdaki tanımlar yazı tarihi itibariyle geçerlidir. Borsa İstanbul dönem dönem pazar yeri tanımlarında ve pazar yerine dahil olma kriterlerinde değişikliklere gitmektedir.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).

Etiketler Borsa BİST