TCMB'nin kullandığı faiz oranlarının sayıca fazla olması ve aynı faiz oranının farklı şekillerde adlandırılmış olması yatırımcı açısından karışıklığa neden olmaktadır. Bu yazıda faiz oranları ile ilgili karışıklığın giderilmesi ve dolayısıyla TCMB faiz kararlarının net bir şekilde anlaşılabilmesi amacıyla TCMB'nin kullandığı faiz oranları hakkında özet bilgiler verilmiştir.

Merkez bankası para otoritesidir, yani para politikasını yönetmekten sorumlu tek kurumdur, aynı zamanda bankaların nihai kredi merciidir, herhangi bir likidite sıkışıklığında piyasanın en önemli likidite sağlayıcısıdır. Merkez bankasının temel amacı para politikası araçları ile ekonomideki fiyat istikrarını ve finansal istikrarı sağlamaktır. TCMB faiz oranları da para politikası hedeflerine ulaşılması adına TCMB'nin kullanabileceği en önemli araçtır.

Merkez Bankası Faiz Oranları:

Aşağıdaki metin Para Politikası Kurulu'nun 22 Eylül 2016 tarihli faiz oranlarına ilişkin basın duyurusundan alınmıştır: 

"Para Politikası Kurulu (Kurul), Merkez Bankası bünyesindeki Bankalararası Para Piyasası ve Borsa İstanbul RepoTers Repo Pazarlarında uygulanmakta olan faiz oranları ile bir hafta vadeli repo ihale faiz oranının aşağıdaki gibi belirlenmesine karar vermiştir: 

a)  Gecelik faiz oranları: Marjinal fonlama oranı yüzde 8,5’ten yüzde 8,25’e indirilmiş, Merkez Bankası borçlanma faiz oranı yüzde 7,25 düzeyinde sabit tutulmuş,

b)  Bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı yüzde 7,5 düzeyinde sabit tutulmuş,

c)  Geç Likidite Penceresi faiz oranları: Geç Likidite Penceresi uygulaması çerçevesinde, Bankalararası Para Piyasası’nda saat 16.00–17.00 arası gecelik vadede uygulanan Merkez Bankası borçlanma faiz oranı yüzde 0 düzeyinde sabit tutulmuş, borç verme faiz oranı yüzde 10’dan yüzde 9,75’e indirilmiştir."

Yukarıdaki kurul kararın anlaşılabilmesi için öncelikle bu metinde ismi geçen faiz oranlarının ne anlama geldiğini bilmek gerekmektedir. Aşağıda TCMB faiz oranları özetlenmiş ve Merkez Bankası tarafından uygulanmakta olan faiz koridoru kavramı açıklanmıştır:

TCMB Borç Verme Faizi:

TCMB'nin gecelik borç verme faizinin üst sınırıdır. "Marjinal fonlama oranı" ya da "faiz koridorunun üst bandı" olarak da bilinmektedir. Likidite ihtiyacı olan bankalar bu faiz oranı üzerinden TCMB'den limitleri ve teminatları ile sınırlı olmak kaydıyla gecelik olarak borçlanabilmektedirler.

TCMB Borç Alma Faizi:

TCMB'nin bankalardan borçlanma faizidir. Likidite fazlası olan bankalar bu faiz oranı üzerinden TCMB'ye limitsiz borç verebilmektedir. 

1 Hafta Vadeli Repo Faizi: 

Repo "repurchase agreement" ifadesinin kısaltılmış halidir. Bu ifade Türkçe'ye geri alım vaadiyle satış sözleşmesi olarak çevrilmiştir. Bankalar nakit ihtiyaçlarını gidermek amacıyla müşterilerine kısa vadeli olarak tahvil-bono satmakta ve önceden belirlenmiş bir vadede ilgili varlıkları tekrar satın almaktadır. Bankalar bu işlemi TCMB ile de gerçekleştirebilirler. TCMB piyasanın geçici likidite ihtiyacı olduğu durumlarda bu işlem için 1 hafta vadeli repo ihalesi düzenlemektedir, bankalar TCMB'nin belirlemiş olduğu bu faiz oranı üzerinden TCMB'ye tahvil ve bono satmakta, karşılığında nakit elde etmektedir, işlemin vadesinde ise tahvil ya da bono geri alınmış, nakit faiziyle iade edilmiş olacaktır. Açıklamadan da anlaşılacağı üzere bu işlemde bankalar kısa vadeli likidite ihtiyaçları için TCMB'den borçlanmaktadırlar.

Bu faiz oranı "politika faizi" olarak da bilinmektedir.

TCMB Ortalama Fonlama Faizi: 

TCMB'nin borç verme, yani fonlama faizleri olan gecelik borç verme ve 1 hafta vadeli repo faizlerinin miktar ağırlıklı ortalamasıdır. Bankalara hangi orandan ne kadar kredi kullandırılmışsa bu oranların ağırlıklı ortalaması alınmaktadır. "Ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti" olarak da adlandırılmaktadır. 

TCMB'nin kullandırdığı kredilere uyguladığı ortalama faizi gösterdiği için borç verme faizi olarak aslen bu faiz oranının takip edilmesinde fayda bulunmaktadır.

Faiz Koridoru:

Aşağıdaki grafik TCMB sitesinden alınmıştır ve yazı başında da alıntılanmış olan 22 Eylül bültenindeki TCMB faiz oranlarını göstermektedir:

tcmb faiz koridoru 2016

Grafikteki mavi çizgi 1 Hafta Vadeli Repo Faizini, kırmızı çizgi TCMB ortalama fonlama faizini, pembe renk ile gösterilmiş kanalın alt sınırı TCMB borç alma (borçlanma), üst sınırı ise borç verme faizini göstermektedir.

Grafik üzerinde de net olarak görülen pembe alan, yani TCMB borç alma ve borç verme faizleri arasındaki alan "faiz koridoru" olarak bilinmektedir. TCMB faiz kararları ile faizin alt ve üst bandını değiştirebilir, özetle koridoru daraltıp genişletebilir. Faiz koridorunun daralması bankalar açısından borç alma maliyeti ile borç verme getirisini birbirine yaklaştıracaktır, bu da banka kredi maliyetlerinin düşeceği anlamına gelir, faiz koridorunun genişlemesi ise tam ters etki yaratacaktır.

Geç Likidite Penceresi: 

Gecikmiş likidite sağlama aracı anlamına gelmektedir. TCMB kısa vadeli likidite sıkıntısı çeken bir bankanın son borçlanma yeridir. Gün sonunda hesaplarını kapatamayan bankalar çeşitli nedenlerle oluşabilecek ödeme sıkıntılarını engellemek adına TCMB'den borçlanabilirler. Aynı şekilde gün sonunda likidite fazlası olan bankalar da ellerindeki nakit fazlasını TCMB'ye borç verebilmektedir. Yukarıda yer alan TCMB faiz karar metninden de görüleceği üzere bankalar bu imkanlardan 16:00 ve 17:00 saatleri arasında kullanabilmektedir. Yine açıklamaya göre TCMB gecikmiş bankaların gün sonu nakit fazlasına sıfır faiz uygulamaktadır, yani borçlanmak istememektedir. Borç verme faizi de %9.5 olarak belirlenmiş olup bu da normal faiz oranlarına göre caydırıcı niteliktedir.

Bu yazıda TCMB borç verme faizi (marjinal fonlama oranı), borç alma faizi, 1 hafta vadeli repo faizi (politika faizi), ağırlıklı ortalama fonlama oranı, geç likidite penceresi ve faiz koridoru kavramları özetlenmiştir. Bu faiz oranlarındaki değişiklikler kredi faizlerini, mevduat faizlerini ve döviz kurlarını bizzat etkilemektedir. Merkez bankası ilgili faiz oranlarında değişikliğe giderek piyasadaki para arzını kontrol altında tutmaya, ve dolayısıyla enflasyon hedefine ulaşmaya ve finansal istikrarın devamlılığını sağlamaya çalışmaktadır. 

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).