Borsada işlem gören şirketlerin hisse senedi fiyatları her gün yukarı ya da aşağı yönde değişiyor. Peki hisse senedi fiyatlarının her gün değişmesine neden olan faktörler nelerdir? Bu yazıda özellikle borsa ile yeni tanışan yatırımcılar için borsadaki fiyat mekanizmasının temel çerçevesi özetlenmiştir;

Borsa şirket paylarının el değiştirdiği bir pazar yeridir, bu pazar yerinde de ekonominin en temel ilkesi olan arz ve talep dengesi söz konusudur, bu ilkeye göre arz ve talepteki değişimler sonucunda piyasa belirli bir fiyat seviyesinde dengeye ulaşır. Bir mala olan talep artarsa o malın fiyatı artar, malın arzı artarsa bu sefer fiyat düşer ve yeni bir denge fiyatı oluşur.  

Hisse senedi fiyatları da borsada oluşan alıcılar, yani talep edenler ile satıcılar, yani arz edenlerin güç dengesine göre değişmektedir. Bir hisse senedinin alıcısı artarsa fiyatı artar, satıcılar çoğalırsa bu sefer fiyatı düşer. Borsada fiyat ihaleye benzer bir yöntemle oluşmaktadır. Alıcıların teklif ettikleri fiyatlar talep edilen hisse senedi miktarı ile beraber en yüksekten düşüğe doğru sıralanır, satıcıların teklif ettikleri satış fiyatları ise en düşükten yükseğe doğru sıralanır. Alıcıların teklif ettiği fiyat ile satıcıların teklif ettiği fiyatın eşleştiği anda işlem gerçekleşir ve işlemin gerçekleştiği fiyat yeni piyasa fiyatıdır.

Bu süreç borsa seansı boyunca sürekli olarak devam eder. Bu basit ilişkiyi anlamak oldukça kolay, fakat asıl soru "bir hisse senedine neden talep artar ya da düşer?" olmalıdır:

Hisse senetleri bir işletmenin sermayesini temsil eden ve sahibine ortaklık hakkı veren menkul kıymetlerdir. Yatırımcı açısından, hisse senetlerine alınıp satılan bir "mal" gözüyle bakmaktansa tanımda da belirtildiği üzere bir işletmenin ortaklık belgesi olarak bakmak daha doğrudur.

Hisse senedi fiyatı (toplam hisse senedi adediyle çarpıldığında) işletmenin piyasa değerini göstermektedir, bu durumda borsa fiyatının işletmenin mali performansıyla doğrudan ilgili olduğu açıktır. Özetle, hisse senedi fiyatını etkileyen en önemli faktörün ilgili işletmenin mali durumu olduğu söylenebilir. Bir işletmenin mali gücü likiditesi, sermayesi ya da borçluluk durumu ile değerlendirilebilir fakat yatırımcıların talebini etkileyen en önemli unsur işletmenin elde ettiği kazançtır. Kar elde edemeyen işletme büyüyemez, kazancını yatırımcılarıyla paylaşamaz ve uzun vadede varlığını sürdüremez. Bu durumda kar elde eden ve karını artıran işletmelerin hisse senetleri zarar eden işletmelere göre daha fazla talep görmelidir.

Fakat burada bir sorun var, borsa yatırımı bu kadar kolay olsaydı, yani kar eden işletmelerin hisse senetlerini almak yeterli olsaydı hiçbir yatırımcı zarar etmezdi:

Borsa fiyatları gerçekleşen olayların her zaman önündedir. Bu da demektir ki hisse senedi fiyatlarının yönü aslen yatırımcı beklentileri ile oluşmaktadır. Beklentiler önemliyse işletmenin gelecekteki gelirlerini artıracak, olumlu haberlerin hisse senedi fiyatını artıracağı, işletmenin gelirlerini düşürecek ya da işletmenin geleceği ile ilgili belirsizlik yaratacak olumsuz haberlerin ise hisse senedi fiyatını düşüreceği şeklinde temel bir ilişki kurulabilir.

Bu beklentilere aşağıdaki örnekler verilebilir;

  • Zarar eden bir işletmenin gelecekte kara geçeceği bekleniyorsa hisse senedi fiyatının artması beklenir,
  • Bir işletmenin karı beklenenden düşük gelirse beklentiyle artmış olan hisse senedi fiyatının değer kaybetmesi beklenir,
  • Bir işletme piyasaya yeni bir ürün sürdüyse, yatırımcılarda gelecekte işletme gelirinin artacağı yönünde bir beklenti oluşabilir, bu da hisse senedine talebi artırabilir,
  • İşletmenin faaliyet konusu ilgili yeni bir yasal düzenleme yapıldıysa ve bu düzenlemenin işletme gelirlerini olumsuz etkileyeceği algısı hakimse ilgili işletmenin hisse senedi fiyatının düşmesi beklenir.

Bu örnekler çoğaltılabilir. İşletme ile ilgili içsel faktörler dışında sektörel ya da ekonominin geneli ile ilgili gelişmelerin yatırımcı beklentilerine etkisi de oldukça önemlidir. Burada yer alan temel ilişkiler günlük (kısa vadeli) spekülatif fiyat hareketleri için her zaman geçerli olmayabilir, fakat hisse senedi fiyatlarındaki uzun vadeli değişimlerin bu kurallara göre hareket ettiğini söylemek yanlış olmaz.

Yine aynı soruyu farklı bir şekilde tekrarlayalım; işletme ile ilgili haberler beklentiyi etkiliyorsa neden bazı yatırımcılar satış yaparken bazı yatırımcılar aynı hisse senedinde alım yapıyor?:

Bu durumun nedeni işletme ile ilgili piyasa algısıdır, her yatırımcının yatırım vadesinin, sermayesinin ve yatırım stratejisinin farklı olduğu düşünüldüğünde piyasada yüzlerce farklı görüş oluşabilir. Aynı gelişme uzun vadeli düşünen bir yatırımcı için oldukça olumlu gözükürken kısa vadede kazanç sağlamak isteyen diğer bir yatırımcı tarafından pek önemsenmeyebilir. Sonuç olarak işletme ile ilgili gelişme ortak algıyı etkileyecek kadar olumluysa bu gelişme hisse senedi fiyatına mutlaka olumlu olarak yansımaktadır. Özetle, hisse senedi fiyatlarını etkileyen bir diğer faktöre de yatırımcı algısı diyebiliriz.

Hisse senedi fiyatının işletmenin piyasa değerini etkilediğini biliyoruz, borsa değeri her zaman olması gereken, doğru değeri göstermeyebilir, yatırımcıların amacı değerinin altında fiyatlanmış olan şirket hisselerini almak, değerinin üzerinde fiyatlananları ise satmaktır. İşte tüm bu fiyat değişiklikleri işletmenin olması gereken değeri ile ilgili yatırımcılar arasındaki görüş farklılıkları nedeniyle oluşmaktadır. Yatırımcılar unutmamalıdır ki hisse senedi fiyatının ne olması gerektiğinin kesin olarak tespit edilmesini sağlayacak bir formül ya da yöntem yoktur, İşletmelerin değerini belirlemede kullanılacak onlarca farklı yöntem bulunmaktadır, doğru değer arayışı borsaya gelen her yeni bilgi ile beraber sürekli olarak devam etmektedir.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).