Yatırım araçlarının ve bankacılık hizmeti verilen kanalların çeşitlenmesi ve bankalar arasında artan rekabetin sonucunda tasarruf sahiplerine sunulan yatırım seçenekleri de her geçen gün artmaktadır. Özellikle son yıllarda reel getirileri oldukça düşmüş olan mevduat sahiplerinin bankalara çekilmesi amacıyla düzenlenen faiz kampanyalarında da artış olduğu görülmektedir.

Son yıllarda bankalar tarafından sıklıkla düzenlenen kampanyalar arasında toplam mevduatın bir kısmının vadesiz hesapta bırakılması karşılığında  ya da mevduatın bir ya da iki gün valörlü, yani faiz kazancının birkaç gün sonra başlaması karşılığında piyasadaki mevcut faiz oranının üzerinde faiz oranı teklif edilmesi gibi seçenekler mevcuttur.

Aşağıda bazı banka kampanyalarına benzer örnekler verilmiştir;

  • 100.000 TL 'nin 5.000 TL'si vadesizde kalmak şartıyla %13 faiz!
  • İnternetten vadeli hesap açanlara %12.5 yüksek faiz! (Kampanya açıklamalarında "İnternetten açılan hesaplar 1 gün valörlüdür" şeklinde bir not düşülmüştür.)  

Bu yazıda müşterilere teklif edilen ilgili yatırım seçeneklerinin diğer yatırım seçenekleri ile nasıl karşılaştırılabileceği, bu kampanyaların yıllık getiri olarak mevduat sahibine avantaj mı yoksa dezavantaj mı sağladığına dair tespitin nasıl yapılacağı, kısacası bankaların mevduat sahiplerine sundukları valörlü veya bir kısmı vadesiz hesapta kalma şartlı mevduat kampanyalarının gerçek faizinin nasıl hesaplanacağı gösterilmektedir.

Tüm faiz karşılaştırmalarının yıllık faiz getirisi üzerinden yapılması gerektiğini unutmayınız. Faiz hesaplamaları ile ilgili detaylı bilgilere ihtiyaç duyuyorsanız "Bileşik faiz nasıl hesaplanır?" ve "Reel faiz nedir, nasıl hesaplanır? başlıklı yazıları da okumanızı öneririm.

Valörlü Mevduat Faizinin Hesaplanması:

"Valör" terimi vadeli mevduatın faiz kazanmaya başlayacağı gün için kullanılmaktadır. Valör genellikle bankalar tarafından müşteride daha yüksek faiz algısı yaratmak amacıyla kullanılmaktadır. Tasarruf sahibi hesabındaki bir ya da birkaç günlük faiz kaybının çok önemli olmayacağını düşünerek, daha yüksek faiz algısıyla bu seçeneği tercih edebilir. Fakat çoğu zaman valörlü olarak teklif edilen faiz getirisi valörsüz verilen, standart orandan daha düşüktür.

Örnek:

Mevduat sahibine 100.000 TL için 1 gün valörlü, 32 gün vadeli  %12,5 faiz teklif ediliyor. Öncelikle bu teklifin gerçekte hangi faiz oranına eş değer olduğunu görmek için uzun bir çözüm yöntemi kullanılmıştır, sonrasında ise valörlü mevduat faizinin basit bir şekilde nasıl hesaplanabileceği gösterilmiştir. Hesaplamalarda kullanılacak temel faiz formülü ise aşağıdadır:

Günlük Faiz Getirisi = Anapara x Faiz Oranı x (Gün Sayısı/365)

Valör olmasaydı mevduat yatırımcısı 33 gün faiz kazanacaktı. Anapara  x Yıllık Faiz Oranı x Faiz İşleyecek Dönem formülü kullanılarak aşağıdaki hesaplama yapılarak 33 günlük faiz hesaplanabilir. Bu örnekte faiz işleyecek dönem 33/365 = 0.90 'dir;

100.000 x 0.125 x 0.090 = 1130 TL faiz getirisi olacaktır.

Valör olduğu takdirde ise bir günlük faiz kaybı;

100.000 x 0.125 * 1/365 = 34.25 TL olacaktır.

Bu da demektir ki yatırımcının vade sonundaki (valör ile birlikte 33 gün sonunda) getirisi normalde 33 gün için kazanması gereken faiz getirisinden 34.25 TL eksik olarak 1095,75 TL olacaktır. Cevap vermemiz gereken soru ise "33 gün için 1095,75 TL getiri sağlayan yıllık faiz oranı nedir?" olmalıdır:

100.000 x Faiz Oranı x 33/365 = 1095,75

Yukarıdaki formülden faiz oranı %12.12 olarak hesaplanabilir. Bu da demektir ki aslında bankanın mevduat sahibine sunduğu gerçek faiz oranı yıllık %12.5 değil %12.12'dir.

Tüm bu hesaplamaları yapmak yerine aşağıdaki basit formül ile etkin faiz oranını basit bir şekilde hesaplayabilirsiniz;

Gerçek faiz oranı = Yıllık Faiz Oranı x [Vade / (Valör Gün Sayısı + Vade)]

Gerçek faiz oranı = %12.5 x (32/33) = %12.12

Örneğin 60 gün vadeli 2 gün valörlü %12.5 faiz oranı için hesaplama; "Gerçek faiz oranı = %12.5 x (60/62) = %12.10" şeklinde yapılabilir.

Kısmi Vadesiz Şartlı Mevduat Faizinin Hesaplanması:

Yukarıdaki örnekte valör kaybında yapılan gün kaybı hesaplamasına benzer şekilde bu örnekte de anaparadan faiz kazanmayan kısmın getiri kaybının hesaplanması gerekmektedir.

Örnek:

Tasarruf sahibine 100.000 TL mevduat hesabı açması ve bu 100.000 TL'nin 5.000 TL'sinin vadesiz hesapta kalması koşuluyla 32 güne %13 faiz oranı teklif edilmiştir. Bu durumda anaparanın bir kısmı faiz kazanamayacağı için gerçek faiz oranı %13 olmayacaktır. Diğer bankaların kampanyalarıyla ya da farklı yatırım alternatifleri ile karşılaştırma yapabilmek için teklif edilen gerçek faizin hesaplanması gerekmektedir:

Günlük Faiz Getirisi = Anapara x Faiz Oranı x (Gün Sayısı/365)

Vadesiz şartı olmasaydı 100.000 TL anaparanın 32 günlük faiz getirisi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktı;

100.000 x 0.13 x (32/365) = 1.140 TL

5.000 TL Vadesiz şartı olduğu takdirde 32 gün sonunda elde edilecek faiz getirisi aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır;

95.000 x 0.13 x (32/365) = 1.083 TL

Toplam yatırım tutarı 100.000 TL'dir fakat faiz getirisi 1.083 TL'dir. Bu durumda sormamız gereken soru "100.000 TL 'de 1.083 TL getiri sağlayan faiz oranı kaçtır?" olmalıdır:

100.000 x Faiz Oranı x (32/365) = 1.083 TL

Yukarıdaki formülden faiz oranı %12.35 olarak hesaplanabilir. Özetle bankanın mevduat sahibine işlettiği yıllık basit faiz %13 değil %12.35 'dir.

Yukarıdaki uzun hesaplamaları yapmaya gerek yoktur, valör örneğine benzer şekilde gerçek faiz oranı faize konu anaparanın toplam anaparaya oranı üzerinden basitçe hesaplanabilmektedir;

(95.000 / 100.000) x %13 = %12.35 

Bu yazıda bankaların valör ve vadesiz hesap şartları içeren farklı mevduat seçeneklerinin gerçek faiz oranlarının nasıl hesaplanacağı gösterilmiştir. Buradaki basit hesaplamaları kullanarak size sunulan faiz oranının diğer alternatiflere göre avantajlı mı yoksa dezavantajlı mı olduğunu tespit edebilirsiniz.

Birikimlerinizin düşük getiriler ile değerlenmesine izin vermemek adına basit sayılabilecek faiz hesaplamalarını mutlaka öğrenmelisiniz, aksi takdirde bankaların bazı kampanya tuzaklarına düşebilirsiniz. Bu konuda bankaların iyi niyetli olduğunu söylemek pek mümkün değil, çünkü yatırımcıya açıkça gerçek faiz oranı beyan edilmemektedir. 

Bu yazıdaki örneklerden yola çıkarak bankaların benzer kampanyalarının tamamının dezavantajlı olduğunu söylemek doğru olmaz. Burada dikkat çekmek istediğim nokta size teklif edilen yatırım alternatiflerini mutlaka hesaplayarak ve karşılaştırarak değerlendirmenizdir. Unutmayınız ki rasyonel yatırımcı alternatifler arasında en iyi seçeneği seçmelidir.

Bu örneklerde hesaplanan faiz oranları basit faizdir. Tam bir karşılaştırma yapabilmek adına yıllık bileşik faiz oranları hesaplanabilir. Örneğin günlük faiz kazanan ve yatırımcıya para ekleme ve çekme hakkı tanıyan bazı kampanyalar bileşik getiri nedeniyle oldukça avantajlı olabilmektedir.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).

Etiketler Faiz