Varantlar ve opsiyon sözleşmeleri bir çok yönden benzerlik gösterse de aralarında önemli farklar mevcuttur. Varantlar da aynen opsiyonlar gibi yatırımcıya önceden belirlenen vadede, yine önceden belirlenen bir fiyattan bir dayanak varlığı alma ya da satma hakkı veren finansal araçlardır. Her iki finansal araç da sahibine bir alım satım yükümlülüğü getirmemektedir.

Varantlar ile opsiyon sözleşmeleri arasındaki en temel fark varantların menkul kıymet, opsiyonların ise sözleşme olmasıdır. Diğer varant opsiyon farkları ise aşağıda listelenmektedir;

Dayanak varlık açısından farklar: Varantlarda dayanak varlık hisse senedi ya da hisse senedi endeksidir. Opsiyonlarda ise dayanak varlık olarak döviz, emtia ya da hisse senedi seçilebilir. Bu durumda varantları hisse senedi üzerine yazılan opsiyonlar (hisse senedi opsiyonları) ile karşılaştırmak daha doğru olur.

İşlem esasları açısından farklar: Opsiyon sözleşmeleri tezgahüstü piyasalar da ya da organize borsalarda işlem görürken, Borsa İstanbul'da işlem gören varantlar tezgahüstü piyasalarda işlem görmemektedir. Özellikle organize borsalarda işlem gören opsiyonlar ile varantlar arasında standartlaşma açısından farklar bulunmaktadır. Opsiyonlarda dayanak varlık, vade ve alım satım kuralları gibi bir çok faktör her yatırımcı için standarttır ve şartlar ilgili borsa tarafından belirlenmektedir. Varantlar ise ihraççının isteğine göre ya da ihtiyaca göre serbestçe belirlenen özelliklere sahiptir. Varant ihracında tüm sorumluluk ihraççınındır, bu açıdan opsiyonlara göre daha esnektir.

Vade sonu işlemleri: Varantta vade belirli kurallar çerçevesinde ihraççı tarafından belirlenir. Vade sonunda varant alıcısı hakkını kullanmak isterse ilgili hisse senetlerinin teslimi ihraççının yükümlülüğündedir, dayanak varlık ihraçcı ile yatırımcı arasında el değiştirmektedir. Opsiyon sözleşmelerinde ise vade sonunda opsiyonun kullanılması durumunda dayanak varlık yatırımcılar arasında el değiştirir. Ek olarak varantların vadeleri opsiyon sözleşmelerine göre çok daha uzun belirlenebilir.

Teminatlandırma: Opsiyon sözleşmelerinin alınıp satılabilmesi için yatırımcının borsa tarafından belirlenmiş olan teminatları yatırması gerekmektedir. Varantlarda teminat yatırma kuralı bulunmamaktadır, yatırımcı varant için gereken primi ödeyerek varant alımı yapabilir. Varantlarda vade sonunda yükümlülüklerin yerine getirilememe riski mevcuttur, opsiyon borsalarında ise tüm işlemler garanti altındadır.

Likidite: Varantlarda piyasa yapıcılığı işlem yöntemi kullanılmaktadır. İhraççı sürekli olarak likidite sağlamaktadır, opsiyon sözleşmelerinde ise likidite alıcılar ile satıcılar arasındaki işlemlere bağlıdır. Bazı sözleşmelerde çok yüksek likidite mevcutken bazı sözleşmelerde likidite düşüktür.

İşlem maliyetleri: Varant piyasası bireysel yatırımcılara uygun bir piyasadır, işlem maliyetleri opsiyon borsalarına göre daha düşüktür.

Alım-satım işlemleri: Varant emirleri, alım varantı alınması ya da satım varantı alınması şeklinde gerçekleşirken opsiyon sözleşmelerinde hem kısa pozisyon hem de uzun pozisyon almak mümkündür, bu açıdan opsiyonlar kullanılarak daha karmaşık alım satım stratejileri oluşturulabilir.

Bu yazıda listelenmiş olan farklılıklara rağmen varantlar ve opsiyon sözleşmelerinin fiyatlarının aynı faktörlerden etkilendiğini ve hesaplama modellerinin aynı olduğunu belirtmek gerekir. Varantlar yatırımcısına daha düşük sermaye ile daha yüksek yatırım imkanı,yani kaldıraç imkanı tanımaktadır. Kaldıraç kar sağladığı gibi yatırımcının yatırdığı tüm primi kaybetmesine neden olabilir. Ek olarak varant yatırımcısının ihraççı riski aldığını da unutmamak gerekir.

Yapılandırılmış (Türev) ürünlere yatırım yapmadan önce ilgili piyasanın işleyişi ve temel özellikleri konusunda detaylı bilgi edinmenizi öneririm.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).