Bir ülkenin para biriminin değeri ya da diğer adıyla kur başka bir ülkenin para birimi cinsinden değeri olarak ifade edilir. Para birimlerinin bir çoğu serbest piyasada alınıp satılmaktadır ve değerleri oluşan arz ve talebe göre belirlenir. Yerel paranın değeri ilgili ülkenin ekonomisini doğrudan etkilediği için yatırımcılar, bireyler ve devlet tarafından oldukça yakından izlenmektedir.

Peki para birimlerinin değerleri neye göre belirlenir, kurları etkileyen faktörler nelerdir?: Kurlar kısa vadede spekülatif hareketlerin etkisinde olsa da temel olarak bir para biriminin diğerine göre değeri ülkelerin ekonomi politikalarına, iki ülke arasındaki ticarete ve ülkelerin taşıdıkları risklere bağlı olarak değişir. Bu ana maddeler aşağıdaki listede altı başlık altında daha detaylı incelenmektedir;

1. Enflasyon: Düşük enflasyon oranına sahip bir ülkenin parası yüksek enflasyona sahip bir ülke parasına göre daha değerlidir. Enflasyon yerli malların fiyatlarını arttıran ve yabancı para birimi karşısında yerel para biriminin alım gücünü azaltan bir faktördür. Enflasyonun çok düşük seviyelerde olması para biriminin değerine göreceli olarak pozitif katkı sağlamayabilir, fakat çok yüksek enflasyonun para biriminin değerine olumsuz yansıması beklenmelidir.

2. Faiz Oranları: Faizin ingilizce karşılığı olan "interest" ilgi anlamına gelmektedir. Aslında faiz bir anlamda "para birimine talebin" oransal gösterimidir. Faizi yüksek para biriminin değerinin, faizi düşük para birimi karşısında artması beklenir. Yüksek faiz yatırımcılar için daha fazla getiri anlamına gelmektedir, bu durumda talep bu para birimi yönünde artar ve para biriminin değeri yükselir. Enflasyon, faiz ve kurlar yüksek korelasyon içindedir. Enflasyon oranının yüksek olması faizin para birimine getirdiği değer avantajını azaltan bir faktördür.

3. Cari Açık: Ödemeler dengesi tablosunda yer alan cari işlemler hesabı dış dünyayla yapılan mal ve hizmet ticaretinin dengesini göstermektedir. Cari açık dışarıdan elde edilen gelirlerin dışarıya ödenen bedellerden daha az olduğunu, bu durum da ülkenin döviz harcamasının daha fazla olduğunu gösterir. Sonuç olarak döviz talebi artacağından yerel para birimi değer kaybeder. 

4. Kamu Borcu: Yüksek borç temerrüt riski doğurabileceğinden yabancı yatırımları olumsuz etkileyen bir faktördür. Bunun dışında yüksek kamu açığı enflasyonu tetikleyici etki gösterir. Devlet kamu açığını kapatmak için para basmayı tercih edebilir. Bu durumda yine enflasyon artacaktır.

5. Dış Ticaret Hadleri: Ticaret hadleri ihracat fiyatlarının ithalat fiyatlarına oranı ile hesaplanmaktadır. Dış ticaret hadlerinin artıyor olması o ülkede dış ticaretin ülke lehinde gerçekleştiğini ve ülke mallarına talebin arttığını gösterir, bu durumda dış ülkelerin yerel para birimine olan talebi artacak ve para biriminin değeri yükselecektir.

6. İstikrar: Bir ülkedeki politik ve ekonomik istikrar yabancı yatırımcılar için önemli bir kriterdir. Yabancı fonların tercihi, risklerin ve dalgalanmaların düşük, ekonomik istikrarın yüksek olduğu ülkelerden yanadır. Bu durumda ilgili ülkeye yabancı para girişi artar ve yerel para birimi dövize karşı değer kazanır.

Yukarıdaki faktörler birbirleri ile etkileşim içindedir, birindeki değişim diğer faktörde de olumlu ya da olumsuz değişikliğe neden olabilir. Bu listeden çıkarılacak sonuç; paranın ticarette çok kullanılıyor olmasının, yatırım değeri taşımasının, ait olduğu ülkenin istikrarlı olmasının ve güçlü algılanmasının bu para birimi talebinin artmasına neden olacağıdır.

Bir ülke parasının hangi koşullarda değerlendiğine dair aşağıdaki özet tablo incelenebilir;

Nedeni Sonucu Paranın Değeri
Enflasyonda düşüş Alım gücünde artış Artar
Faizde artış Yabancı yatırımlarda artış Artar
Cari açıkta düşüş Yabancı para talebinde azalış Artar
Kamu borcunda düşüş Yabancı sermaye girişinde artış Artar
Dış ticaret hadlerinde artış Ülke para birimi talebinde artış Artar
Politik istikrarda düzelme Ülkeye duyulan güvende artış Artar

*Bu yazıdaki sıralama önem sırasını göstermemektedir

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).

Etiketler Kur Parite Forex