Para politikası, bir ekonomide para otoritesi olan kurumun, yani merkez bankasının para arzını kontrol ederek ekonomideki hedeflerine ulaşmak için aldığı kararları ifade etmektedir. Merkez bankalarının para arzını kontrol etmek için alabilecekleri aksiyonlar ise para politikası araçları olarak adlandırılır.

Para Politikası Araçları Nelerdir?

Merkez bankalarının amacı başta fiyat istikrarını sağlamak olmak üzere, ekonomik büyüme, tam istihdam ve ödemeler dengesinde istikrar olabilir. Merkez bankaları her bir amaç için farklı para politikası aracı kullanabilirler. Bu araçlar ile para arzı değiştirilerek para politikası amacına ulaşılması hedeflenir.

Açık Piyasa İşlemleri:

Merkez bankasının devlet tahvili alım-satımı işlemleri "açık piyasa işlemleri" olarak adlandırılır. APİ olarak da kısaltılmaktadır. Bu işlemler ile Merkez Bankası hızlı bir şekilde para miktarına müdahale edebilir. Bu para politikası aracını kullanarak piyasadan tahvil satın alarak para miktarını arttırabilir, aynı şekilde piyasaya tahvil sürerek de para miktarını azaltabilir ve bankaların rezervlerini azaltabilir. Açık piyasa işlemleri doğrudan alım, doğrudan satım, repo ve ters repo olarak sıralanabilir. 

Döviz İşlemleri:

Merkez bankası yerel para biriminin diğer paralar karşısındaki değerini, yani pariteyi etkilemek amacıyla döviz alım-satım işlemleri yapabilir. Merkez bankası piyasadan döviz aldığında piyasadaki yerel para arzı artar, döviz miktarı azalacağından kur yükselir, döviz sattığında ise piyasadaki yabancı para arzı artar, bu nedenle kur düşer. 

Reeskont Oranları:

Reeskont yeniden iskonto ettirme anlamındadır. Gerçek ve tüzel kişilerin bankalara iskonto ettirdiği vadesi gelmemiş senetlerin bankalar tarafından merkez bankasına tekrar iskonto ettirilmesine reeskont işlemi, bu işlem sırasında uygulanan faiz oranına da reeskont oranı denilmektedir. Bu durumda merkez bankası reeskont oranlarına müdahale ederek para arzını kontrol edebilir. Örneğin reeskont oranlarının arttırılması bankaların maliyetlerinin artması anlamına gelir, bu durumda bankalar bu yolla kredi kaynağı yaratma yolunu seçmeyebilir ve para arzı sınırlı tutulmuş olur. Bir diğer amaç da reeskont oranını değiştirerek piyasadaki faiz oranlarını etkilemeye çalışmak olabilir. Bu araçın etkisi sınırlıdır.

Zorunlu Karşılıklar:

Bankaların topladıkları mevduatlar karşılığında belirli oranlarda mevduatı merkez bankası bünyesinde tutma zorunluluğu vardır. Bu oranlar TL ve yabancı para mevduatlar için farklıdır. Merkez bankası zorunlu tutulacak mevduat oranlarını belirleyerek piyasadaki para arzını kontrol edebilir. Örneğin zorunlu karşılık oranı arttırılarak para arzı kısılabilir.

Merkez bankasının önemli araçlarından birisi olan karşılık oranları bankaların topladıkları mevduata karşılık, yani aldıkları borçlara karşılık bir miktar teminat tutulmasını sağlar, bankaların ve mevduat sahiplerinin riskini azaltmış olur. Munzam karşılıklar olarak da kullanılır.

Bulunduğu ülkenin para otoritesi olan Merkez Bankası tarafından yukarıdaki para politikası araçları kullanılarak fiyat istikrarının ve ekonomik istikrarın sağlanması amaçlamaktadır.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).