Ekonomik gelişmişliğin yanında kişilerin yaşam koşullarının da izlenmesi gerekir. Günümüzde yalnızca ekonomik başarıya değil, bu ekonomik başarının sosyal alana yansımasına da bakılması gerekmektedir. Bunu ölçmenin bir yolu da toplumdaki gelir dağılımının durumuna bakmaktır. Gelir dağılımdaki adaletsizlik dünyada çözülmeyi bekleyen en önemli sorunlardan birisidir. 

Toplumdaki gelir dağılımının durumunu daha net görebilmek amacıyla Gini katsayısı kullanılmaktadır. Gini katsayısı, Corrado Gini isimli istatistikçi tarafından 20. yy başlarında geliştirilmiştir. 0 ve 1 arasında değişen bu katsayıya göre toplumdaki en zengin ve en fakir arasındaki fark ortaya konulabilmektedir. Katsayı sıfıra (0) yaklaştıkça gelir dağılımının düzeldiği, bir (1)'e yaklaştıkça ise gelir dağılımının adaletsizleştiği anlaşılmalıdır. 

Gini Katsayısı Nasıl Hesaplanır?

Gini katsayısı hesaplamasında Lorenz Eğrisi kullanılır. Lorenz eğrisini oluşturmak için nüfus belirli yüzdelik dilimlere ayrılmakta ve bu yüzdelik dilimlerin milli gelirden ne kadar pay aldıkları hesaplanmaktadır. Yatay eksende nüfus %20 lik 5 adet dilim halinde gösterilir, dikey eksende ise milli gelirin yüzdelik dilimleri yer alır.

Grafikte tam eşitlik durumunu gösteren, yani gelirin tamamen eşit dağıldığını gösteren 45 derecelik bir eksen çizilir. Lorenz eğrisi gelir dağılımında ne kadar fark varsa bu eşitlik çizgisinden o kadar uzaklaşır.

Aşağıda TUİK'in açıkladığı 2013 gelir dağılımı istatistiklerine ait veriler bulunmaktadır. Grafikte X eksenine bakılarak toplumun yüzde kaçının milli gelirden ne kadar pay aldığı görülebilir. Türkiye örneğinde 2013 yılında toplumun en fakir %20'lik dilimin gelirin yalnızca %5.9'unu, en zengin %20 lik dilimin ise gelirin %46.5'ini (%100-%53.5) aldığı anlaşılmaktadır.

 Türkiye Gini katsayısı ve lorenz eğrisi

Türkiye 2012-2013 Lorenz Eğrisi Kaynak: Tuik

Gini katsayısı hesaplanması ise lorenz eğrisinin grafikte oluşturduğu alanlar kullanılarak yapılır. "A" alanı eşitsizlik alanı olarak adlandırılabilir. Bu durumda "A" alanının toplam alana olan oranı bize toplumdaki gelir dağılımı eşitsizliğini gösteren bir oran verecektir. Bu oran Gini katsayısıdır. "A" alanı ne kadar büyükse, yani lorenz eğrisi eşitlik çizgisinden ne kadar uzaklaşırsa gelir dağılımı o kadar bozuk demektir. 2012 yılında Türkiye'nin Gini Katsayısı 0.402, 2013 yılında ise 0,400 olarak gerçekleşmiştir. 2001 yılında Türkiye'de yaşanan ekonomik kriz sonrası Gini katsayısı 0.44 olduğu hatırlanırsa uzun bir dönem sonra gelir dağılımında ciddi bir iyileşme yaşanmadığı görülebilir.

Gini Katsayısı = A / (A+B)  

Gini katsayı ülkelerin zenginliği ya da fakirliği ile, yani kişi başına gelir ile ilgili bir gösterge değildir. Zengin bir ülkede Gini katsayısı 1'e yakın, yani gelir dağılımı bozuk olabileceği gibi fakir bir ülkede gelir dağılımı düzgün olabilir. Gini katsayısını ve dolayısıyla gelir adaletini etkileyen faktörler farklıdır. Örneğin toplumun aile yapısı, nüfus yapısı, eğitim durumu, vergi yapısı, finans sektörünün ya da sanayinin yapısı ve gelişmişlik göstergeleri bir ülkedeki gelir dağılımını etkileyebilecek bazı faktörlerdir.

Dünyada gelir dağılımının en adaletli olduğu ülkeler kuzey avrupa ülkeleridir. İsveç, Danimarka ve Norveç gibi ülkelerde Gini katsayısı 0.23, 0.25 seviyelerindeyken dünya ortalaması 0.55-0.60 arasındadır. Özellikle Afrika ülkelerinde gelir dağılımı oldukça problemlidir. Genel olarak Gini katsayısı 0.40'a kadar yeterli, 0.50 üzeri ise kötü olarak yorumlanır.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).