Birbirlerine yakın anlamlar taşısalar da maliyet, gider ve harcama kavramlarının farkları vardır. Giderler bir işletmenin var olabilmesi ve faaliyetlerini devam ettirebilmesi için katlandığı yükümlülükleri, maliyet üretim sürecindeki giderleri, harcama ise her türlü ödemeyi ve borçlanmayı ifade eder. 

Maliyet bir veya birden fazla mal ve hizmetin tüketiciye sunulabilmesi adına üretim süreci boyunca kullanılan üretim faktörlerinin parasal değeridir. Maliyet üretimde karşılaşılan giderlerin tümü şeklinde özetlenebilir. 

Çeşitli Maliyet Kavramlarının Tanımları:

Maliyet türleri işletme fonksiyonları açısından, yüklenme biçimi ya da davranışsal açıdan gibi farklı alanlarda sınıflandırılabilirler. Maliyet ile ilgili bilinmesi gereken ve sık kullanılan bazı kavramların açıklamalarını aşağıda bulabilirsiniz; 

Fırsat Maliyeti (Opportunity Cost):

Alternatif maliyet olarak da bilinen fırsat maliyeti geniş anlamda herhangi bir seçenek için en iyi alternatif olan başka bir seçenekten vazgeçmektir. Ekonomi bilimi açısından da fırsat maliyeti üretim ya da tüketim ile ilgilidir, kısıtlı kaynaklar üretim ya da tüketim için akılcı karar almayı gerektirir. Örneğin; bir birim mal veya hizmetin üretilmesi için başka bir mal veya hizmetten vazgeçilmesi durumunda vazgeçilen alternatif üretimden elde edilecek fayda fırsat maliyetidir. 

Maliyet Enflasyonu (Cost-push inflation):

Arz yönlü enflasyon olarak da bilinmektedir. Üretim faktörlerinin fiyatlarındaki artışlar nedeniyle maliyetlerdeki artış üreticileri sattıkları ürünlerin fiyatlarını arttırmaya itebilir. Bu şekilde girdi fiyatlarındaki artışlar nedeniyle oluşan enflasyona maliyet enflasyonu denilmektedir. Örneğin petrol fiyatlarındaki artış petrole dayalı iş yapan birçok firmanın maliyetini arttıracak, firmalar ise bu maliyet artışını fiyat artışı ile karşılamak isteyeceklerdir.

Sermaye Maliyeti:

Kaynak maliyeti olarak da bilinmektedir. Bir işletmede iki tür kaynak bulunur, bunlar özkaynaklar ve yabancı kaynaklar, yani borçlardır. Özet olarak ifade etmek gerekirse özkaynak maliyeti firmanın hissedarlarına ödediği kar payları, borç maliyeti ise borçlar için ödediği faizdir. Özkaynak ve borç maliyet oranlarının ağırlıklı ortalaması bulunarak Ağırlıklı Ortalama Sermaye Maliyeti hesaplanır.

Marjinal Maliyet (Marginal Cost):

Ekonomide sıkça kullanılan "marjinal" kelimesinin tdk sözlüğüne göre anlamı "son birim"dir. Bu anlamı ile kullanıldığında marjinal maliyet son birim maliyeti olarak türkçeleştirilebilir. Bu isminden de anlaşılacağı üzere marjinal maliyet bir firmanın üretimini bir birim arttırdığında toplam maliyetinde oluşan değişimdir. Yani son birimin toplam maliyete getirdiği ek maliyettir. 

Direkt-Endirekt Maliyet:

Dolaylı ve dolaysız maliyet olarak da kullanılmaktadır. Direkt maliyet bir işletmede üretilen hizmet ya da malın üretimi esnasında oluşan işçilik ve hammadde maliyeti gibi tamamen üretimle ilgili olan maliyetlerin bütünüdür. Endirekt maliyet ise  üretimle ilgili olmayan ve ürüne direkt olarak yansıtılmayan maliyetler bütünüdür. Bu maliyetler yönetim, güvenlik ve bakım onarım giderleri olabilir. 

Sabit-Değişken Maliyet:

Sabit maliyetler (Fixed Cost) üretim miktarının artmasıyla artış göstermeyen, işletmede hiç üretim olmasa bile katlanılması gereken giderlerdir. Örneğin şirketteki yöneticilerin maaşları, sigorta ödemeleri ya da şirketin kira ödemeleri birer sabit maliyettir. Üretim arttığı takdirde bu maliyetler sabit kalır fakat daha fazla mal ve hizmet üretileceği için birim maliyet düşmüş olur.

Değişken maliyetler (Variable costs) ise üretim hacmine göre artış ve azalış gösteren giderlerdir. Hammadde ve işçilik giderleri ile, üretimde kullanılan enerji giderleri değişken maliyete örnek gösterilebilir. Tüm direkt maliyetlerin değişken maliyet olmadığına dikkat edilmesi gerekir. 

Ortalama Maliyet (Average Cost):

Sabit ve değişken maliyetlerin toplamının, yani toplam maliyetin üretim miktarına bölünmesiyle bulunur. Böylelikle bir birim mal veya hizmetin üretilmesi için katlanılan maliyeti göstermiş olur.

Maliyet Muhasebesi (Cost Accounting): 

Bir işletmede üretilen mal veya hizmetin maliyetinin saptanması ve buna göre satış fiyatının belirlenmesi, firmadaki her türlü giderin kontrol altında tutulması amacıyla kullanılır. Maliyet muhasebesi hem mevcut duruma ışık tutar hem de planlama ve kontrol amaçlı kullanılır. 

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).