Para piyasası paraya ihtiyacı olanın faiz ödediği, para fazlası olanın ise faiz aldığı, yani kısacası para arzı ile para talebinin karşılaştığı ortamdır. Peki para arzı nedir? 

Para arzı "ekonomide dolaşan toplam para miktarı" şeklinde özetlenebilir. Bir ekonomide ekonomik birimlerin kısa vadeli ödemelerini gerçekleştirmek için kullanabilecekleri toplam paranın (dolaşımdaki paranın) miktarı para arzıdır.

Piyasada bir maldan fazla miktarda olması o malın fiyatını düşürecektir. Benzer bir şekilde bir ekonomide dolaşımdaki para miktarının artması o paranın değer kaybetmesine, para miktarının azalması ise paranın değer kazanmasına neden olmaktadır. Paranın değeri faiz ile ölçüldüğüne göre para miktarının değişmesi faiz oranlarının yükselmesine ya da düşmesine neden olmaktadır. Özet olarak piyasada para bollaştığında, yani likidite arttığında faiz oranları düşmektedir, likidite azaldığında ise faiz oranları artışa geçmektedir.

Para arzı bu etkisi ile ekonomi yönetimi açısından oldukça önemlidir. Merkez bankaları para politikası araçları ile para arzına müdahale ederek fiyatlar genel seviyesi (enflasyon) üzerinde kontrol sağlamayı amaçlamaktadır. Enflasyonun yüksek olduğu bir ortamda para arzı kısılarak enflasyon kontrol altına alınabilir. Para arzının artırıldığı durum genişletici para politikası, para arzının kısıldığı durum ise daraltıcı para politikası olarak adlandırılmaktadır. 2008 krizinden sonra ABD Merkez Bankası (FED) 'in Quantitative Easing (QE) olarak bilinen uygulaması parasal genişleme politikasına örnek olarak gösterilebilir.

Para arzı çeşitli kategorilerde incelenmektedir. "M" harfi ile gösterilen bu kategoriler genellikle M0 ile M3 arasında tanımlanmıştır. Mo dar anlamda para arzını, M3 ise geniş anlamda para arzını temsil etmektedir. Para arzı tanımları ülkeden ülkeye farklılıklar gösterebilir, Türkiye'de para arzı tanımları aşağıdaki şekilde yapılmaktadır;

  • M0 = Dolaşımdaki Para - Bankalardaki Para
  • M1 = Dolaşımdaki Para + Vadesiz Mevduat(TL, YP)
  • M2 = M1 + Vadeli Mevduat(TL, YP)
  • M3 = M2 + Repo + Para Piyasası Fonları + İhraç Edilen Menkul Kıymetler

Mo dolaşımdaki parayı temsil etmektedir, M1 ise dolaşımdaki paraya banka hesaplarında bulunan vadesiz mevduatların eklenmesi ile bulunur, M2, dolaşımdaki para,vadesiz mevduatlar ve ilave olarak vadeli mevduatlar toplamına eşittir, son olarak en geniş anlamda para arzı tanımı olarak M3, dolaşımdaki para, vadeli-vadesiz mevduatlar ile repo, fon ve tahvil bono gibi menkul kıymetlerin toplamına eşittir. 

Son olarak; para arzı eğrisi aşağıdaki şekilde gösterilmektedir;

Para arzı ve para talebi eğrisi

Para arzı artırıldığı takdirde MS1 sağa kayacaktı, yukarıdaki örnekte para arzı merkez bankası tarafından azaltılmaktadır, para miktarı Q1'den Q2'ye düşmektedir. Sonuç olarak para arzı eğrisi sola kaymaktadır. Toplam para arzı ve para talebi yeni bir faiz oranında dengeye kavuşmaktadır. Para arzı azaltıldığında faiz oranının (i1'den i2'ye) nasıl yükseldiği grafik üzerinde görülebilir.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).