Tüketicilerin belirli bir fiyat seviyesinden belirli miktarda malı satın almaya razı olmaları "talep" olarak adlandırılmaktadır. Talep, mal ya da hizmetin fiyatıyla ters orantılıdır. Fiyat artarsa tüketicinin o mala olan talebi azalacaktır.

Bu yazı okunmadan önce arz ve talep kanunu başlıklı yazının okunması talep eğrisini etkiyen faktörlerin daha net anlaşılması için fayda sağlayabilir.

Bir malın fiyatının artması ya da azalması sırasıyla  talep edilen miktarın azalmasına ve artmasına neden olacaktır. Talebin artması ise farklı bir kavramdır ve talep eğrisinin sağa ya da sola kayması ile gösterilir.

Aşağıdaki şekilden de görüleceği üzere D1 talep eğrisinin sola kayarak D2 eğrisinin konumuna gelmesi durumunda aynı fiyat seviyesinde (P1) daha az mal talep edilecektir (Q2). Bu durumda talep eğrisinin sola kayması talebi azaltır.

D1 eğrisini D3 eğrisinin konumuna getirecek bazı gelişmeler olduğu takdirde aynı fiyat seviyesinden (P1) talep edilen mal miktarı artmaktadır (Q3). Bu durumda talep eğrisinin sağa kayması aynı fiyat seviyesinde talebi artıracaktır.

Peki talep eğrisinde sağa ya da sola kaymalara neden olan faktörler nelerdir?

talep eğrisinde kayma

Talep eğrisinde kaymaya neden olan faktörler aşağıda özetlenmektedir;

  • Tüketicilerin gelir düzeylerinin değişmesi:  Gelir düzeyinin artması tüketicilerin daha çok harcama yapmasına neden olur, bu durumda talep artar ve talep eğrisi sağa kayar. Tam tersi durumda, yani gelir düzeyinin azalması durumunda ise talep azalacağından talep eğrisi sola kayacaktır. (Bu kural normal mallar için geçerlidir, gelir arttıkça terk edilen mallar için geçerli değildir, bu tür mallar "düşük mal" olarak adlandırılmaktadır). 
  • Tüketici sayısında artış: Tüketici sayısının artması talebin de artmasına neden olur, bu durum talep eğrisini sağa kaydırır. Sonuç olarak nüfus artışı toplam talebi artıran bir faktördür.
  • Diğer malların fiyatlarındaki değişim: Tamamlayıcı mal fiyatlarının artması ilgili malın talebini de etkileyecektir. Beraber kullanılan ürünlerden birindeki fiyat artışı diğerine olan talebi düşürecektir. Bu durumda talep eğrisi sola kayar. İkame mal fiyatlarının artması durumunda, ilgili mala rakip malların fiyatı artacağından ilgili mala olan talep artacaktır. Bu durumda talep eğrisi sağa kayar.
  • Tüketici tercihinde değişim: Tüketici tercihleri belirli ürünler yönünde zamanla azalabilir ya da artış gösterebilir. Örneğin tüketicilerin sağlıklı beslenme nedeniyle organik ürünlere yönelmesi durumunda doğal olarak organik ürünlere olan talep artar. Bu durumda talep eğrisi sağa kayar.
  • Gelecek ile ilgili beklentiler: Gelecekte fiyatların artacağı düşünülüyorsa tüketiciler ilgili malı bugün tüketmek isteyecektir. Bu durum talebi artırır ve talep eğrisi sağa kayar.

Arz eğrisinde de çeşitli koşullarda sağa ya da sola kayma olmaktadır, bu faktörlerin bazıları "arz eğrisini kaydıran faktörler" başlıklı yazıda sıralanmıştır.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).