Arz belirli bir fiyat seviyesinden belirli miktarda malın piyasaya sürülmesidir. Arz edilen miktar malın fiyatı ile aynı yönde değişir, yani arz kanununa göre malın fiyatı artarsa üretici yüksek fiyattan daha fazla ürün satabilmek için arz edilen miktarı artıracaktır.

Arz edilen miktardaki değişim ile arzın artması ya da azalması farklı kavramlardır. Arzın artması aynı fiyat seviyesinden daha fazla malın piyasaya sunulması, arzın azalması ise aynı fiyat seviyesinde daha az malın piyasaya sunulması anlamına gelir. Bu durum arz eğrisinde kaymalar ile grafik üzerinde açıklanabilir:

örnekte 10 TL seviyesinde S1 arz eğrisine göre 50 birim mal arz edilirken, arz eğrisi sola kaydığında (S2 arz eğrisi) arz edilen miktar 30 birime düşmüştür. S3 durumunda, yani arz eğrisinin sağa kaydığı durumda ise aynı fiyat seviyesinde arz edilen miktar 70 birime çıkmıştır. Peki arz eğrisi neden sağa ya da sola kaymaktadır? Arzı artıran ya da azaltan faktörler nelerdir?:

arz eğrisinde kaymalar

Aşağıda arzı azaltan ya da artıran yani arz eğrisinde sola ya da sağa kaymaya neden olan faktörler özetlenmiştir;

  • Üretim maliyetlerinde değişim: Üretim maliyetlerinin düşmesi durumunda firma için daha fazla kar elde etme olanağı doğacağı için, firma aynı fiyat seviyesinden daha fazla mal arz etmeyi tercih edecektir. Arzın artması anlamına gelen bu durum sonucunda arz eğrisi sağa kayar. Üretim maliyetlerinde artış ise arzı azaltır ve arz eğrisi sola kayar.
  • Üretici sayısında değişim: Üretici sayısı artarsa aynı fiyat seviyesinden daha fazla üretim olacağı için arz artar, arz eğrisi sağa kayar.
  • Üretici tercihinde değişim: Üretici aynı üretim faktörlerini kullanarak farklı mallar üretmeyi tercih edebilir. Üreticinin bir malın üretimini terk etmesi doğal olarak bu malın arzını düşürür ve arz eğrisi sola kayar.
  • Teknolojik gelişmeler: Teknolojik gelişmeler çoğu zaman üretim maliyetlerini düşürücü ve üretimde verimi artırıcı etki yaratmaktadır. Bu durumda üretici aynı fiyat seviyesinde daha verimli ve karlı üretim yapabileceğinden arzı artırmayı tercih edecektir. Teknolojideki olumlu gelişmeler arz eğrisini sağa kaydırmaktadır. 
  • Diğer malların fiyatlarında değişim: Tamamlayıcı ve ikame malların fiyatları arzı etkilemektedir. Üretici açısından tamamlayıcı ve ikame malın anlamı tüketiciye göre farklıdır. Üretici açısından ikame mal aynı hammadde ile üretilebilecek malları, tamamlayıcı mallar ise aynı üretim sürecinde ortaya çıkan iki farklı malı ifade etmektedir (Koyun ve yün gibi). İkame malın fiyatı artarsa firma bu malı üretmeyi tercih edecektir, bu durumda mevcut malın arzı azalır, arz eğrisi sola kayar. Tamamlayıcı malın fiyatı artarsa, firma bu maldan daha fazla elde etmek isteyecek ve bu durumda mevcut malın üretimini artıracaktır, arz eğrisi sağa kayar.
  • Malın fiyatı ile ilgili beklentiler: Üreticinin gelecekte malın fiyatının düşeceği beklentisinde olması durumunda üretici, mevcut fiyat seviyesinin beklentisine göre daha avantajlı olması nedeniyle malın arzını artıracaktır, arz eğrisi sağa kayar. Gelecekte fiyatın artacağı beklentisi ise arzı azaltıcı etki yaratır, böyle bir durumda arz eğrisi sola kayar.
  • Vergiler ve sübvansiyonlar: Vergilerde artış firma maliyetlerini artıracağı için arz azalacak, yani arz eğrisi sola kayacaktır. Sübvansiyonlar devletin üreticiyi desteklemesi anlamına gelmektedir. Sübvansiyonların artması maliyetleri azaltır, bu durumda arz artar, arz eğrisi sağa kayar.

Bu yazıda arz eğrisini kaydıran faktörler listelenmiştir, talep eğrisini kaydıran faktörler de ilginizi çekebilir.

Onur CEYLAN
Author: Onur CEYLANWebsite: https://tr.linkedin.com/in/onurceylanEmail: Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.
Hakkımda
Yatırımcı, Finans ve Sermaye Piyasası Uzmanı ( S P K ileri düzey lisansı ve türev araçlar lisansı sahibiyim. Eski bankacıyım, uzun süredir bireysel yatırım portföyümü yönetiyorum. Piyasarehberi.org sitesindeki yazılar finansal okur yazarlığa katkıda bulunmak amacıyla tarafımdan yazılmaktadır, site içeriği izinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz ).